Charles Lewinsky – Terugkeer ongewenst

Lewinsky_Terugkeer_ongewenstVanaf het moment dat Kurt Gerron, de beroemde toneelspeler en regisseur, in het concentratiekamp Theresiënstadt door de kampcommandant gevraagd wordt om een propagandafilm te maken over dit kamp, weet hij dat dit geen vraag is maar een bevel. Hij moet een sprookje maken van de nachtmerrie waarin hij is terechtgekomen. Vanaf dit moment wordt hij besprongen door herinneringen aan zijn leven. Het leven van een publieksgeile amuseur, die nooit echt heeft nagedacht over wat hij aan het doen was. Voor dat nadenken heeft hij nu ruimschoots de tijd, en hij doet dat op genadeloze wijze. Hij maakt de propagandafilm waarin een grote leugen aan het publiek moet worden voorgeschoteld. Gerron maakt er iets bijzonders van. Het is hier fantástisch!
Lees verder

Irvin D. Yalom – Het raadsel Spinoza

Spinoza_omslagNa Nietzsches Tranen en De Schopenhauer-kuur is in deze roman de filosoof Spinoza aan de beurt. En vergeet wat je misschien al in recensies las over de kromme dialogen en nauwelijks tot leven komende personages in dit boek: wanneer je Het raadsel Spinoza uit hebt, snap je een beetje waar Spinoza het over had. En dat is ook wat waard.
Ooit ben ik in de Ethica begonnen omdat ik Spinoza wilde leren kennen, maar ik kwam er niet helemaal uit. Daarom is het is mooi dat Irvin Yalom in deze roman geprobeerd heeft om lezers als ik een handvat te geven om wat grip te krijgen op het gedachtegoed van Spinoza.
Maar Yalom is niet alleen schrijver maar ook psychiater, dus wisselt hij het verhaal van Spinoza af met een therapeutisch verhaal. En dat is het verhaal van de gemankeerde nazi Alfred Rosenberg. Dat vind ik een meesterzet; een gefrustreerde nazi op de sofa, worstelend met Spinoza. Het geeft een aardig inkijkje in de mogelijke aard van de gehoorzaamheid aan de Führer.

Lees verder

Wiesław Myśliwski – Over het doppen van bonen

Een betere wereld
De Poolse schrijver Wiesław Myśliwski (1932) was geen dissident. Hij heeft tijdens de communistische tijd ruim twintig jaar gewerkt als redacteur en uitgever bij de Coöperatieve Uitgeverij van het Volk in Warschau. ‘Over het doppen van bonen’ kun je lezen als een weemoedige terugblik op een teleurstellende tijd. “Er is maar weinig wat zich er zo voor leent om in te geloven als een nieuwe, betere wereld”, zo zegt iemand in dit boek. Grote drama’s en klein leed worden allemaal op dezelfde, alledaagse toon verteld.
Lees verder

HhhH – Laurent Binet

Een worsteling heeft Laurent Binet achter de rug met het schrijven van HhhH. En die worsteling spitst zich toe op één woordje dat hij per se op de  cover wilde hebben staan. Het woordje ‘roman’. Als hij het ‘een reconstructie’ had genoemd of ‘een eerbetoon’, dan was hem heel wat getob bespaard gebleven.
Deel één begint met een citaat van Osip Mandelstam, uit ‘Het einde van de roman’: En weer wordt de boom van de geschiedenis beklad door het denken van de prozaschrijver, maar het is niet aan ons de list te bedenken waarmee het dier in zijn draagbare kooi teruggelokt zou kunnen worden. Het dier zal hier betekenen de ontketende fantasie die in historische romans de geschiedenis kleurt op een manier die soms een correctie behoeft.
Deel twee krijgt een eenduidiger motto mee: Er komt alarmerend rumoer uit Praag. Uit het dagboek van Goebbels, 28 mei 1942.
Wat is dit voor boek? Is het een roman of geen roman? Wat voor personages lopen er in rond? Krijgen ze enige psychologische kleuring?
Wat zorgt voor de spanning in dit boek? Of vond je het niet spannend? Waar lag dat aan? Vergelijk dit boek met het boek dat Jonathan Littell schreef, De welwillenden. Een roman waarop Binet kritiek heeft. Het is wel grappig om te zien dat het omslag van beide romans paars is.
Binet kiest voor zijn helden, de mannen die de aanslag pleegden, maar was voor een roman de figuur van de verrader, Karel Curda, niet veel spannender geweest?
En krijgen we een beetje inzicht in het kwade in de mens? Of zet Binet in HhhH een cliché neer van de Duitse geweldmachine? Waar doorbreekt hij dat cliché? Is het een interessante of verrassende visie die hij ons geeft op het verschijnsel terreur?
Ik kom hierop omdat de prominente nazi’s uit de geschiedenisboeken weliswaar slechte mensen waren, maar het massale doden, executeren, platwalsen, vernederen, mishandelen werd gedaan door mensen zoals ik. En dat alles met een fanatisme dat me angst aanjaagt. Het benauwt me dat gewone mensen met hun sores, met hun vrouw, kinderen en groentetuintje. Mensen die nadenken over een cadeautje voor hun moeder en over waar naartoe op vakantie, dat deze mensen tijdens werktijd moeiteloos de trekker overhalen tegenover onschuldige mensen aan de rand van hun zelf gedolven graf.
Iedere roman die dit raadsel probeert te verklaren, zou ervoor kunnen zorgen dat ergens iemand die trekker niet overhaalt.
Interessante vragen over een spannend boek. Ik noem er hieronder nog een paar.

Koop hier dit boek.

Lees verder

Hans Keilson – In de ban van de tegenstander

Bestel In de ban van de tegenstander hier.

“Eindelijk gerechtigheid?” werd aan Keilson gevraagd in een tv-programma. Hij was toen, op z’n honderdste, door de New York Times tot genie verklaard naar aanleiding van de herpublicatie van In de ban van de tegenstander, een boek dat hij vijftig jaar eerder had geschreven. Hij antwoordde toen: “Bij gerechtigheid denk ik aan mijn ouders die naar Auschwitz zijn gedeporteerd”. Hiermee zette hij alle speculaties over de strekking van zijn roman in een helder perspectief. Daardoor zijn de pogingen van de ik-persoon om zijn vijand te doorgronden niet cynisch en vrijblijvend meer. Zelfs als hij het heeft over ‘dat oudbakken geklets over angst, geweten en afschaffing van geweten waarmee je geen hond meer achter de kachel vandaan krijgt’. Het antwoord van Keilson over gerechtigheid, stond me bij het schrijven over dit boek voortdurend voor de geest.
Door die merkwaardige fascinatie van de joodse hoofdpersoon voor zijn aartsvijand B (waarin we de omtrekken van Hitler kunnen onderscheiden), zet dit boek de lezer regelmatig op het verkeerde been. We zijn met betrekking tot de tweede wereldoorlog zo gewend om te denken in strakke goed/kwaad schema’s, dat wanneer op p.135 de Holocaust ‘de gesel Gods’ wordt genoemd, we niet goed weten wat we daar mee aanmoeten. Holocaust/slecht = gesel Gods/goed?
En de gedachte dat in religieus perspectief ook de vijand deel heeft aan Gods genade mag bij de lezer op verwarring rekenen als we daarbij een ss-er voor ogen houden.
En wanneer is een slachtoffer van onheil ook de aanstichter ervan? Leuke gedachte-experimenten, maar als het over WOII gaat zijn het morele no go area’s.

Maar naast de gesel Gods zijn meer metaforische vergelijkingen die het gesprek gaande kunnen houden. Wat wil de vergelijking tussen de wolven en de elanden duidelijk maken? Of het verhaal van de hond en de kat? Welke rol speelt het begrip echt/onecht in dit boek? En welke rol speelt de lugubere scène op de begraafplaats. Herkennen we in de mensen op die begraafplaats de mensen in de kamer waar dit verhaal verteld wordt?
Je kunt met je leesclub vele kanten op met deze roman voor een lange, verwarrende, betekenisvolle avond.

VOOR DE BOEKHANDEL EN BIBLIOTHEEK:
Klik op Scan voor leestips In de ban van de tegenstander – Hans Keilson voor de PDF met barcode.
Deze code kun je uitprinten op je eigen briefpapier en vervolgens in het betreffende boek vouwen.
Zo kunnen klanten met een smart phone al in de winkel of bibliotheek zien of deze titel iets is voor hun leesclub. Gratis!
(App’s waarmee je zo’n QR-code kunt lezen zijn b.v. QuickMark of QRReader (iPhone), of google naar QR codes voor Android. )

Lees verder

Jenna Blum – Het familieportret

Koop Het familieportret hier.

Dit boek heeft een opzet die erg lijkt op die van Haar naam was Sarah van Tatiana de Rosnay. In het heden onderzoekt iemand een oorlogsverleden. Een verleden dat plotseling erg dichtbij komt. Vooral ook door de manier waarop het verteld wordt. Het heden doorkruist telkens het verleden en vv.
Vragen over goed en kwaad kunnen eindeloos heen en weer gaan als je het over dit boek gaat hebben. Waaruit bestaat de goedheid van de ene mens tegenover de andere? En door wat voor belangen wordt goed gedrag of slecht gedrag beïnvloed? Als iemand van je leesclub ook nog De welwillenden van Jonathan Littell heeft gelezen, dan levert dat meteen nog meer discussiepunten op.

Uitgeverij de Boekerij heeft het mij en de leesclubs wel erg gemakkelijk gemaakt want achterin het boek staan enkele ‘leesvragen’. Die heb ik hieronder integraal overgenomen. Ondanks dat de lezersvriend al het gras voor zijn voeten onbarmhartig weggemaaid zag, bleven er toch nog wat interessante vragen over.
Zoals over de vertaling van de titel. Waarom is de oorspronkelijke titel Those who save us, Het familieportret geworden? Wie worden in de oorspronkelijke titel bedoeld met Who en wat kan er in de vertaalde titel nog meer onder familie verstaan worden?
Maar ook vragen in de trant van ‘komt het nog goed tussen Rainer en Trudy of gaat ze toch met Thomas door? Want dat zijn toch voor het heden geen onbelangrijke vragen.
Tevens kun je je afvragen hoe het toch komt dat er zoveel romans over de oorlog blijven uitkomen: De Welwillenden, Haar naam was Sarah, HhhH van Laurent Binet, Hans Keilsons In ban van de tegenstander. Kun je in deze boeken een veranderende houding bespeuren t.o. de tweede wereldoorlog? Waar zit ‘m dat in?

VOOR DE BOEKHANDEL EN BIBLIOTHEEK:
Klik op Barcode voor leestips Het familieportret – Jenna Blum voor de PDF met barcode.
Deze code kun je uitprinten op je eigen briefpapier en vervolgens in het betreffende boek vouwen.
Zo kunnen klanten met een smart phone al in de winkel of bibliotheek zien of deze titel iets is voor hun leesclub. Gratis!
(App’s waarmee je zo’n QR-code kunt lezen zijn b.v. QuickMark of QRReader (iPhone), of google naar QR codes voor Android. )

Lees verder

Gustaaf Peek – Ik was Amerika

Gustaaf Peek – Ik was Amerika
Bijna alle recensies noemen dit boek lastig toegankelijk. Dat komt doordat het soms niet helder is in welke tijd we zitten, waar we zijn en wie aan het woord is. Dat doet soms afbreuk aan de meeslependheid. Wat ook niet helpt is dat er soms op één pagina een verhaal verteld wordt dat een hele roman zou mogen beslaan. Voor de leesclub biedt het wel veel om uit te zoeken. Je kunt van stukjes informatie wel een completer beeld krijgen. Daarmee krijgt het een veel diepere lading dan zich na eerste lezing liet aanzien.

Waar je het bijvoorbeeld over kunt hebben is de figuur van Dirk Winter. Hoe krijgt de schrijver het voor elkaar om deze moordenaar, deze Nederlander die aan de kant van de nazi’s vocht, deze pathologische leugenaar, deze ongeïnteresseerde vader, deze verzaker van vriendschap. Om deze man nog sympathiek over het voetlicht te krijgen?

Krijgt hij dat voor elkaar omdat wij, lezers, bereid zijn om alle slechte eigenschappen van Dirk voor lief te nemen louter en alleen omdat hij bereid is vriendschap te sluiten met een neger? Beschouwen wij, blanken, het sluiten van vriendschap met een neger als een uiting van zulke bovenmenselijk goedheid, dat al je slechtheid daarbij in het niet valt? Wie heeft hier slechte eigenschappen: Dirk, de schrijver of de lezer?

En deelt zijn dochter in de twijfelachtige eer die haar vader ten deel valt? Zijn we bereid haar misdadigheid te vergeven omdat ze wees is, en een donkere huid heeft?
En dan hebben we het nog niet eens over de hypocrisie van de Amerikanen die enerzijds geschokt waren over de Jodenvervolging in nazi Duitsland en anderzijds hun zwarte landgenoten willekeurig dood knuppelden als hen dat uitkwam.
Veel plezier ermee!

VOOR DE BOEKHANDEL EN BIBLIOTHEEK:
Klik op Barcode voor leestips Ik was Amerika – Gustaaf Peek voor de PDF met barcode.
Deze code kun je uitprinten op je eigen briefpapier en vervolgens in het betreffende boek vouwen.
Zo kunnen klanten met een smart phone al in de winkel of bibliotheek zien of deze titel iets is voor hun leesclub.
(App’s waarmee je zo’n QR-code kunt lezen zijn b.v. QuickMark of QRReader (iPhone), of google naar QR codes voor Android.) .

Lees verder

%d bloggers liken dit: