Paolo Giordano – Het menselijk lichaam

20130325-233619.jpgIk stam uit een tijd dat er nog militaire dienstplicht was. En ik weet nog dat mijn eerste optreden op de appelplaats van de Jan van Schaffelaar-kazerne in Ermelo, samenviel met een moment van groot inzicht. Ik stond te midden van een peloton identiek geklede ‘bollen’ (zo noemde je kersverse soldaten) en er hamerde op dat moment voortdurend maar één gedachte door mijn hoofd: Ik hoor hier niet!
En toen moest ik nog een jaar.
Gedurende dat jaar heb ik mogen ervaren hoe een leger werkt. Hoe mensen worden klaargestoomd om zich op te offeren tegenover vijandelijk vuur. Het klinkt gek, maar daar ben ik de dienstplicht dankbaar voor. Die zou morgen weer ingevoerd moeten worden. Want hoe moeten nú jongens van achttien jaar te weten komen hoe deze mechanismen werken? Nu moeten we het doen met boeken als Het menselijk lichaam van Paolo Giordano.

Italië in Afghanistan
De Italiaanse legerarts, luitenant Alessandro Egitto, kijkt in dit boek terug op zijn ervaringen die hij heeft opgedaan in Afghanistan. Hij was gelegerd op de Italiaanse basis FOB Ice, bij de noordelijke toegang tot de Gulistanvallei. Een actie is daar rampzalig verlopen. Die zal het leven van alle betrokkenen ingrijpend veranderen.
Maar Egitto heeft ook nog een niet nader aangeduide huidziekte op zijn hoofd. Er valt van allerlei ‘spul’ op z’n jasje als hij met zijn hand door zijn haar gaat. Het lijkt wel een vorm van psoriasis en dat is psychologisch behoorlijk zwaar. Of dat de oorzaak is dat Egitto’s een wat vereenzaamde indruk achterlaat, dat laat Giordano in het midden. Want hij heeft ook een tobberige relatie met zijn zus, Marianna en met een ex, Irene Sammartino. En dan zijn er die gebeurtenissen in de vallei.

Menselijk_Lichaam_FOB_Ice

De ingang van de basis waar het fictieve verhaal zich afspeelt.

Ingezeept kruis
Maar die toestand in het kamp, het getreiter en gepest van soldaten onderling. De klootzakken die ongegeneerd klootzak kunnen wezen, het is voor mij zeer herkenbaar. Niet dat ik tijdens mijn diensttijd onder eenzelfde angst en druk heb hoeven leven als de Italianen in Afghanistan, maar de patronen zijn hetzelfde. Door de ongegeneerde klootzak Cederna in Giordano’s boek, moest ik weer denken aan een kleine, jonge maar fanatieke soldaat in Ermelo. Deze jongen zag ik de ene nacht, ruw wakker geschud door zijn kamergenoten, met een naar beneden getrokken onderbroek en ingezeept kruis door de gang rennen maar de avond daarop net zo gezellig met dezelfde klootzakken die hem de nacht tevoren ingezeept hadden, grappen makend aan de bar hangen met een veel te groot bierglas in zijn handen. Van dit soort groepsdynamica heb ik nooit iets begrepen. Als je een zoon, dochter of neefje, nichtje hebt die graag het leger in wil, laat hem of haar dan Het menselijk lichaam lezen. Als het enthousiasme blijft, dan zullen zij zich er zeker thuis voelen.

Een 'Vince'. "We ruilen van plaats. Ik blijf vannacht in de ambulance."

Een ‘Vince’. “We ruilen van plaats. Ik blijf vannacht in de ambulance.”

Andere lijnen
Dus de beschrijvingen van het leger zijn raak en treffen doel. Maar geldt dat ook voor de verschillende lijnen die door het verhaal heen lopen? De lijn Alessandro en zijn zus Marianna? En hun verhouding met hun ouders en Marianna’s plotse huwelijk? En de lijn van de gigolo René en de zwangere klant, Rosanna? Diezelfde René speelde een dubieuze rol bij het sterven van zijn overleden collega militair Salvo Camporesi (“We ruilen van plaats. Ik blijf vannacht in de ambulance.”). Probeert hij nu bij diens weduwe Flavia zijn schuld in te lossen over de rol die hij heeft gespeeld bij het sneuvelen van haar man? Hoe ethisch is dit?
Hoe stellen de overlevenden zich te weer tegen de normale gang van zaken bij hun terugkeer in het kamp en in Italië? Is daar een lijn in te ontdekken? Zijn dit post traumatische stress symptomen?

Het leger als religieus beeld
Het menselijk lichaam. Dat is de substantie waaruit het leger is opgetrokken. En dat is tegelijkertijd de zwakste schakel. Het lichaam was vroeger een omhulsel dat je van God te leen had teneinde Zijn ondoorgrondelijke wetten te dienen. Jouw lichaam kende zijn onwrikbare plaats in de schepping en dat lichaam werd geacht God (en later kwam daar Vaderland bij) te dienen in een oorlog. En als je lichaam daarbij het leven liet, dan kwam het met je ziel alsnog goed. Met een volk dat deze beginselen aanhangt is het goed oorlogvoeren.
Tegenwoordig ligt het in het Westen wat anders. Het menselijk lichaam is hier immers de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste ambities geworden. Het menselijk leven is eenmalig en kostbaar en dient overeenkomstig gekoesterd te worden. En er zijn tonnen in geïnvesteerd met onderwijs, sportclubs, inentingen en gebitsregulatie. Deze prachtige lichamen zomaar prijsgeven op een zanderig slagveld, daar krijg je de handen niet voor op elkaar.

Sneuvelen als overwinning
Zie hier het verschil tussen de westerse mogendheden die in Afghanistan opereren en de taliban die hen vanaf de bergketens beloeren.
In het leven van een talibanstrijder is veel minder geïnvesteerd dan in dat van een Italiaanse jongen. En daarenboven is het sterven van een talibanstrijder nog eens een eerbetoon aan God en garandeert de toegang tot een eeuwig, gelukkig leven. Een sterven dus dat hoe dan ook op een overwinning uitdraait. Het sterven van een Italiaanse soldaat daarentegen is kapitaalvernietiging en zinloos. In alle opzichten een nederlaag. Daarom zijn er zoveel talibanstrijders voorhanden en neemt de animo onder westerse landen af.
Het menselijk lichaam maakt de angst, de onzekerheid, de afzondering, de verlatenheid, de verveling, kortom de totale misplaatstheid van de westerse soldaat in deze regio tastbaar voor de lezer. Dat is een grootse prestatie van Giordano.

Menselijk_Lichaam_Kazerne

De Italiaanse kazerne van de militairen uit ‘Het menselijk lichaam’

Loflied op het leger
Het opgaan in een groter geheel voor een collectief doel, dat is een mentale weg die voor de westerse, geseculariseerde mens nauwelijks meer begaanbaar is. Daarom is het loflied op het leger op p.190 nauwelijks begrijpelijk voor onze oren. “Het Leger is om je heen, boven je, onder en in je.” En “door de liefde voor het Leger zul je liefde voor jezelf voelen. Je hebt de plicht om je leven te bewaren, altijd en tot elke prijs, want je leven behoort niet jou toe, maar het Leger”.
Maar dit is wel de essentie van iedere succesvolle strijdkracht.
Dit is ook de essentie van het gevoel van misplaatstheid dat ik voelde toen ik voor het eerst op het exercitieterrein stond opgesteld. Ik was tot zulk opgaan niet in staat.
Maar wat een verhelderend boek is Het menselijk lichaam voor iedereen die durft stil te staan bij de strijd die in de Afghaanse woestijn gestreden wordt.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: