Teju Cole – Open Stad

Omslag_Open_StadJulius, een 28-jarige psychiater van Nigeriaanse afkomst, maakt de ene na de andere wandeling door de straten van New York. En al wandelend spreekt hij met mensen van allerlei slag, en komen er herinneringen bij hem naar boven die hem zicht geven op zijn verleden. Hoewel hij met velen spreekt, krijg je toch een eenzame indruk van deze jonge dokter. Het lijkt wel alsof hij alleen in dialoog is met de stad. Met haar gebouwen, parken en monumenten. New York lijkt de psychiater te worden van Julius zelf. Maar of dat tot diepe inzichten in zijn eigen psyche zal leiden?

Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details van de plot en/of de afloop van het verhaal. (Hoewel de meeste lezers het juist leuker vinden als ze weten hoe een verhaal afloopt. Lees dit artikel maar.)

New York als psychiater
De stad New York krijgt door al dat gewandel eigenlijk de rol van psychiater voor Julius. Doordat hij erin rondloopt, komen gebeurtenissen en herinneringen uit zijn leven soms pijnlijk naar boven.
Dat deed me erg denken aan de roman De Wandelaar van Adriaan van Dis. Zijn wandelaar, Mulder, maakt ook wandelingen, maar dan door Parijs, die hem tot levensinzichten brengen. Julius vindt dus in Open Stad een luisterend oor bij Manhattan. En aan het einde van het verhaal vaart hij weg op een feestboot vol vreemdelingen van Manhattan vandaan. Maar heeft hij zijn grote vragen beantwoord?

Perfect leesclubboek
Door de kalme toon zou je zomaar over grote vragen heen lezen. Zou je kunnen denken je dat je een ‘gewoon’ immigrantenboek aan het lezen bent. Zo een van ‘Nigeriaan die al een behoorlijk goed bestaan in de VS heeft opgebouwd onderzoekt zijn roots’. Maar langzamerhand realiseer je je dat Cole, met z’n personage Julius, nog veel meer kwesties aanroert. En dat die ook pijnlijk door elkaar heen lopen. Hij heeft het niet alleen over de voor de hand liggende tegenstelling blank/zwart (en in Amerika geboren zwart en geïmmigreerd zwart), maar ook over die tussen arm en rijk, tussen mannen en vrouwen, tussen high culture en street culture, tussen ‘gestoorde’ mensen en ‘normale’ mensen, tussen de VS (New York) en Europa (Brussel).
Open Stad is wat dit soort vragen betreft een perfect leesclub boek.

Pygmee naar Mahler
Na lezing bleven veel vragen hangen. Wat vertelt dit boek over de verhouding immigrant/autochtoon? Hoe autochtoon kan een Afro-Amerikaan zich voelen in New York? Vergelijk de gesprekken tijdens de picknick met Julius en zijn vrienden.
Deze immigranten roman laat je meevoelen hoe het is om als Nigeriaan deel uit te maken van de blanke bovenklasse. Julius strooit in het rond met zijn gedegen kennis van de westerse klassieke literatuur en muziek. Maar die kennis en gepassioneerdheid krijgt een wrange bijsmaak als hij, te midden van het grijs en blank en rijk publiek, een uitvoering bijwoont van de 9e symfonie van Mahler door de Berliner Philharmoniker o.l.v. Simon Rattle in Carnegie Hall. Hij voelt uit dat publiek soms blikken komen alsof hij een -in 1906 inderdaad tentoongestelde- pygmee in de Bronx Zoo is.
De manier waarop hij het pand verlaat is een mooie en veelzeggende passage.

Carnegie Hall, New York. Hier zie je de deur waardoor Julius per ongeluk op de brandtrap terechtkomt. Die halverwege eindigt...

Carnegie Hall, New York. Hier zie je de deur waardoor Julius per ongeluk op de brandtrap terechtkomt. Die halverwege eindigt…

Hieronder zie je het laatste stukje Mahler 9 in diezelfde Carnegie Hall maar dan door Leonard Bernstein.

Achteloos aangereden meisje
Nog opmerkelijker is dat de scheiding blank/zwart in de VS even schrijnend is als die tussen rijk/arm in Nigeria. Julius komt van een bevoorrechte familie met aanzien. Pijnlijk is de herinnering aan een gebeurtenis uit zijn jeugd. Hij zat als jongetje in de auto-met-chauffeur van zijn vader, toen een arm meisje werd doodgereden door hun chauffeur. Het pijnlijke is dat daar thuis nauwelijks over gesproken werd.
Maar ook de verhouding tussen tussen mannen en vrouwen. Julius kan zich niet meer herinneren dat hij op veertienjarige leeftijd een meisje heeft misbruikt. Het meisje -inmiddels een volwassen vrouw- herkent hij zelfs niet eens meer als zij hem aanspreekt in een winkel en zij moet het hem later ook zelf vertellen. De enige verzachtende omstandigheid zou kunnen zijn dat de verkrachting een half jaar na de dood van zijn vader gebeurde. Maar dan nog… Dit misbruikt lijkt er ook nu nog minder hard in te hakken bij Julius dan Mahlers 9e en diens Lied von der Erde.

New York vs Brussel
New York is de  ‘Open stad’ uit de titel. Migranten vormen het DNA van deze stad. Zij kunnen naast elkaar bestaan, zonder dat de verschillen tussen de groepen verdoezeld worden. Opmerkelijk is dat Julius, wanneer hij door een stelletje zwarte jongens in elkaar geslagen en beroofd wordt, hij daar met niemand over praat. Alsof hij zijn ‘eigen mensen’ de schande wil besparen. High culture Julius, meets street culture op een hardhandige wijze.
Cole plaatst de open stad New York tegenover de gesloten stad Brussel. De laatste kent ook veel immigranten, maar komt er bij Cole af als een benepen, angstige stad wiens bewoners zich geen raad weten -nog steeds niet en zelfs steeds minder- met mensen die geen Belgische achtergrond hebben.
Kortom als inwoner van een immigrantenbuurt in Amsterdam, is een boek als dit een aanrader. En dan hoop ik dat we hier meer op New York lijken dan op Brussel.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: