Milan Kundera – Onsterfelijkheid

Milan_Kundera_OnsterfelijkheidVijftigers lezen Onsterfelijkheid
Wanneer je je als vijftigjarige nog steeds niet met je eigen sterfelijkheid hebt verzoend, dan is er werk te doen: Kundera lezen!
Ik ben vijftig geweest, heb me al lang met mijn eigen sterfelijkheid verzoend (denk ik) maar vind Milan Kundera desondanks een ontdekking. En dan schijnt het nog wel één van zijn mindere boeken te zijn, Onsterfelijkheid. Z’n beste boek is en blijft De ondraaglijke lichtheid van het bestaan. Dat hoor en lees je van iedereen. Kijk, dat heb ik dan nog in het vat zitten.
Onsterfelijkheid is een boek dat geschikt is voor mensen die niet terugdeinzen voor filosofische beschouwingen tussen de personages door. Dus als je Kundera aan een vriend cadeau geeft, zeg je daarmee gelijk dat je hem hoog inschat. Het gevaar is dat hij er na een tijdje met je over wil praten. Daarvoor lees je dan weer deze blogpost en ben je op alles voorbereid.

Milan Kundera als personage
De schrijver van dit boek, die als Kundera in zijn eigen boek optreedt, zegt ergens dat Onsterfelijkheid eigenlijk als titel De ondraaglijke lichtheid van het bestaan had moeten krijgen. En  dan is er nog een derde boek uit wat een drieluik blijkt: Het boek van de lach en de vergetelheid. Dus je moet van een ingewikkelde constructie houden, wil je hier met plezier doorheen komen. Ik vond de verhaallijnen sterk genoeg om me er doorheen te helpen.
De verwikkelingen tussen Agnes en haar man Paul en haar zus Laura, zijn spannend genoeg. De sprongen in de tijd naar Goethe en Bettina von Arnim en naar het hiernamaals naar de gesprekken tussen Goethe en Hemingway, die pak je redelijk gemakkelijk op. Niet omdat ze het verhaal verder stuwen, maar de gedachte achter dit verhaal.

God, dat doe je samen
Het gebaar van een jonge vrouw van twintig, gemaakt door een vrouw van zestig, gebruikt Kundera in het eerste hoofdstuk om te laten zien dat wij -de mensen- dienstbaar zijn aan onsterfelijke verschijnselen als gebaren, liefde, taal. Deze verschijnselen gebruiken de mens om zich te manifesteren. Kundera maakt in dit boek de stap niet naar religie, maar godsdienstige rituelen kun je ook op deze manier interpreteren. Deze rituelen zijn dus bovenmenselijk maar kunnen alleen door mensen betekenisvol worden. Zoiets als ‘God, dat doe je samen’.

Goethe en Hemingway in gesprek
Verderop wordt dat verduidelijkt. Een schrijver of een componist maakt niet iets van eeuwigheidswaarde, dat doen de de lezers en luisteraars. Zij zorgen ervoor dat dat onsterfelijke werk blijft leven. Zoals Ernest Hemingway in deze roman in een dialoog met Goethe zegt: “Je kunt (als schrijver) geen einde maken aan je onsterfelijkheid. Zodra onsterfelijkheid je aan boord neemt, kun je er niet mee vanaf, en al schiet je je voor je kop, je blijft aan boord, met je zelfmoord en al, en dat is een verschrikking”. Zou Kundera hier misschien een probleem opgeworpen hebben waar hij zelf onder lijdt? Voor Hollandse begrippen is dat wel een erg ijdele gedachte.

Ik, dat zijn de anderen
Ik, dat zijn de anderen. “Ons ik is slechts schijn, ongrijpbaar, onbeschrijfelijk, wazig, terwijl de enige werkelijkheid die je gemakkelijk kunt grijpen en beschrijven ons beeld is in andermans ogen. En het ergste is dat je daar geen baas over bent.”
Niet alleen grote schrijvers zijn hiervan doordrongen, ook Laura kan wakker liggen van de gedachte dat zij geen indruk heeft achtergelaten bij haar minnaars: “Want dat is voor mij het werkelijke leven: leven in de gedachten van een ander. Anders ben ik levend dood.”

Postmodernisme verklaard
Onsterfelijkheid is een roman die het postmoderne in een spannend verhaal weet te vatten.  Ik was -als student van de jaren tachtig- al bijna vergeten hoe het ook alweer ging, postmodernisme, maar ik ben weer helemaal bij.
Ik raad dit boek overigens van harte aan bij alle vijftigers die zich nog steeds dertig voelen. Het verzoent hen met het afscheid van de jeugd en zal hen minder bang voor de dood maken, want zonder de dood blijft de onsterfelijkheid die zij najagen en vieren, voor eeuwig een illusie.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: