David Grossman – Uit de tijd vallen

Uit de tijd vallen en Tonio
Terwijl Tonio van A.F.Th. van der Heijden allerlei prijzen binnenhaalt, las ik ook Uit de tijd vallen van David Grossman. Beide schrijvers hebben hun zoon verloren. Allebei proberen dit verlies in woorden te vatten. Alleen die van Van der Heijden verstikken mij met particulier verdriet. De woorden van Grossman gunnen mij wat lucht door de verbeelding een kans te geven. Door er literatuur van te maken.

Woorden vinden voor de dood
Van der Heijden wilde Tonio levend houden, Grossman gaat verder. Aan het einde van het boek zegt een vader: “Bijna vat ik de betekenis van de klanken: kind, is dood. En ik erken daarmee dat waarheid in die woorden steekt.”
Maar even later voegt zijn alter ego, Centaur, ‘half schrijver, half schrijftafel’ eraan toe: “Alleen: het breekt mijn hart, mijn schat, te denken dat ik – dat het kan – dat ik daarvoor woorden heb gevonden.”

Andere stemmen
Het verhaal begint ermee dat een man en een vrouw na vijf jaar hun stem weer terugkrijgen. Hij wil ‘daar’ naartoe op zoek naar ‘hem’ die vijf jaar geleden gestorven is. Zijn vrouw gelooft niet dat hij hem ‘daar’ zal vinden: “Al vijf jaar is hij alleen maar niet en nog eens niet”.
De man gaat lopen en komt allerlei andere stemmen tegen die vertellen van het verlies van hun kinderen. Zijn vrouw blijft thuis en vreet zit op over wat haar man allemaal zou kunnen tegenkomen: “Een oog dat was gedoofd ging aan in mij, het oog van een dier dat was geroofd, al half in de muil ten prooi”.

Van der Heijden verdriet
Toen ik Uit de tijd vallen las dacht ik, had Van der Heijden maar wat langer gewacht met schrijven. Dan had Tonio een literaire loutering kunnen worden die ook mij als lezer nog iets te bieden had. Ik weet al helemaal niet wat ik ouders met zo’n groot verlies zou moeten aanraden te doen of te lezen. Maar Tonio lezen zou ik afraden. Dat verhaal kennen ze namelijk al. Het zal hun verdriet alleen maar verdubbelen. Het heeft als boodschap: het is verschrikkelijk erg allemaal.

Grossman troost
Een van de grote verdiensten van literatuur is dat het troost kan bieden op momenten die te groot zijn voor ons. Ik acht Uit de tijd vallen in staat om deze literaire aanspraak waar te maken. Als je na het verlies van je kind uiteindelijk besloten hebt om geen einde aan je eigen leven te maken, dan zou je uit dit boek van Grossman kracht kunnen putten om ondanks alles verder te gaan met leven. Om in de tijd te blijven. Dat is wat dit boek wil vertellen aan de wereld.
Maar als ‘gewone’ lezer breekt je hart bij het lezen wanneer je bedenk dat hij – dat het kan – dat hij daarvoor woorden heeft gevonden.

Voor meer achtergrondinformatie over ‘Uit de tijd vallen’ én Grossman het kun je o.a. terecht op het blog De lezer regeert. Daar staat deze interessante post.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: