Arnon Grunberg – De man zonder ziekte

Pas op! Deze beschrijving verklapt het hele verhaal. Dus als je dit boek nog wilt lezen zonder weet te hebben van Samarendra’s noodlottige einde, lees dan niet verder!

De goede mens
Heeft Grunberg met Samarendra Ambani een toonbeel van een ‘goed mens’ neergezet? Een man zonder slechte eigenschappen? Of is naïviteit een slechte eigenschap? Ik heb in ieder geval lang nagedacht over wat er op de tweede bladzijde staat, “De kern van zijn identiteit: het gebrek aan ziekte”. Nog los van de mogelijkheid dat er een kern van een identiteit bestaat, is zo’n kern te omschrijven met iets wat het niet is?
Zou ik de kern van mijn identiteit kunnen omschrijven met een eigenschap die ik niet bezit?

Een idealistisch mens
Sam leeft voor één ideaal: De mens gelukkiger maken door zijn gebouwen, “de grote, anonieme beïnvloeder van andermans geluk, dat was de architect.” Het zou toch prachtig zijn, een operagebouw in Bagdad. En een, alle boeken omvattende bibliotheek in Dubai. Onrealistisch? “Wie niet in wonderen gelooft, is geen realist. Realisme is in wonderen geloven, anders is alles verloren.”
Als we naar de opera kunnen in Bagdad, dan hebben we de oorlog gewonnen. Maar als Dubai de plek wordt waar alle boeken ter wereld opgeslagen liggen, dan hebben we iets anders verloren.
Samarendra is in wonderen blijven geloven. En eraan gestorven. In wat voor wonderen geloof ik nog?

Broer en minnaar
Doet Samarendra het als broer beter dan als minnaar? Hij staat met zijn zus Aïda onder de douche, omdat ze anders niet goed gewassen kan worden. Hij helpt haar. En hij staat met zijn vriendin Nina onder de douche omdat hij wil dat zij op hem plast. Zij helpt hem.
Aïda is een opera van Verdi, geschreven ter gelegenheid van de opening van het nieuwe operagebouw in Caïro. Geknipt dus om in Bagdad opgevoerd te worden.
Aïda is ziek en zal jong sterven. Sam is gezond en zal eerder sterven.

Emotie zoals dat hoort
Sam heeft een karaktertrek die in de echte wereld enorm gewaardeerd wordt. Hij heeft zijn emoties goed onder controle. Twee citaten -aan het begin en aan het eind- zijn veelzeggend: Aan het begin “Samarendra was zestien en het verbaasde hem dat hij precies wist hoe hij zich moest gedragen toen hij hoorde dat zijn vader dood in een ravijn was gevonden. Alsof hij zijn hele leven hiervoor had geoefend, om te rouwen, om met bewonderenswaardige beheersing het grote verdriet te doorstaan.”
En aan het eind: “Ook hij huilt nu, ten dele omdat hij geëmotioneerd is, maar in de eerste plaats omdat hij meent dat dat in deze situatie van hem wordt verwacht, hij wil zijn vriendin laten zien dat hij wel degelijk meer is dan behaagzuchtig.”
Tussen deze citaten in wordt Sam ontmaskerd. Als minnaar, als architect, als spion. Wat gaat er nou mis?

Kafka in Arabië
Sam belandt in een Arabische wereld die door Kafka ontworpen lijkt. Zelfs letterlijk, want in zijn gevangenschap wordt Sam consequent met ‘hond’ aangesproken. Een verwijzing naar de laatste zin van ‘Het proces’ van Kafka, waarin Joseph K. ‘als een hond’ wordt afgemaakt.
Anders dan in ‘Het proces’, kunnen we raden waarom Sam ter dood veroordeeld wordt. De Arabische hang naar complottheorieën waarin de Israëlische geheime dienst een centrale rol in speelt, is ons bekend. De bewegingen van Sam blijken perfect te passen in een verhaal dat parallel loopt aan De man zonder ziekte, maar van dit parallelle verhaal krijgen we slechts flarden te zien. Maar dat verhaal is er misschien wel, zoals deze briefschrijver in de rubriek Grunberg helpt in Vrij Nederland van 19 mei 2012:

Lees i.p.v. Joseph K. Samarendra Ambani, dan weet je genoeg.

Voor Sam lijkt het alsof hij veroordeeld is vanwege zijn liefdeloosheid. En dat geeft hoop. Als we de liefde blijven dienen, zullen we niet zoals Samarendra aan ons einde komen. Niet als een hond tenminste.

Sam verblijft trouwens in aardige hotels. Kijk maar eens rond in het Erbik International in Irak.
En in Dubai logeert hij in de MAG 214 Tower. Er staat zo’n appartementje te koop.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: