Anna Enquist – De verdovers

Bestel De verdovers hier.

Is dit een doktersroman? Of een mooie roman over relaties en uit het lood hangende families?
En waarom komen we zo weinig te weten over de eigenlijke hoofdpersoon van deze roman: Allard? Wat zijn zijn motieven om het met de moeder én de dochter aan te leggen en in therapie te gaan bij hun oom en broer?
Verdovers, zijn we dat niet allemaal? Willen we niet allemaal een pijnloos leven? En waar is het einde? Verdoofd slachten vs onverdoofd amandelen knippen (dat staat ergens in dit boek). Hoe pijnloos mag/moet een leven zijn? Suzan verdooft iedereen, maar zelf lijdt zij thuis (na de ontdekking van haar relatie met Allard) en lijdt zij onder de relatie met haar dochter.
En mensen zoeken uiteindelijk toch weer de pijn op, want zonder is blijkbaar ook niet goed. Tattoos, heftige sporten, marathons lopen, voetbal hooliganisme. Pijn geeft toch een kick.
Een roman tussen diepe slaap (anesthesie) en diep bewustzijn (psychoanalyse). Het bijzondere is dat er talloze mensen onder zeil gebracht worden en pijnloos hun operatie ondergaan. Maar er is er maar één die in analyse gaat: Allard. En die analyse wordt uitgebreid beschreven. Verraadt dat misschien dat de schrijver over de analyse iets meer te vertellen heeft. Anesthesie betekent teamwork en presteren onder druk in een zeer beperkte tijd. Analyse betekent veel één op één sessies verspreid over jaren, zonder tijdsdruk.
Helpt ‘De verdovers’ mensen die vlak voor een operatie staan of jaagt het hen juist angst aan?
Maar vooral, wat vinden de medewerkers van het VUMC eigenlijk van dit ‘portret’ van hun ziekenhuis? Laat het hier maar weten.

Omslag
Een zwaan in slaaphouding.

Titel
Is de titel goed gekozen? De verdovers. Wie worden hiermee bedoeld? Alleen de mensen van de afdeling Anesthesie? Of toch ook de andere personages? En wie verdooft dan wie en waarmee?

Personages
Hendrik de Jong
Fenny

Leida de Jong

Suzan Lagrauw-de Jong
Peter Lagrauw
Roos

Drik de Jong
Hanna

Allard Schuurman
Is het een goede keus geweest van de schrijver om de motieven van Allard buiten beschouwing te laten? Om het verhaal nergens vanuit zijn perspectief te vertellen? Waarom zou ze dit niet gedaan hebben?

Achtergrond
In het voorjaar van 2010 werd Anna Enquist gevraagd of ze mee wilde werken aan het project ‘Schrijver op de afdeling’ van het VUmc. Zij mocht voor een boek research plegen op een afdeling naar keuze. “Zonder aarzelen koos ik voor anesthesiologie. In mijn eigen vak, de psychoanalyse, gaan we ervan uit dat het voor de patiënt in de meeste gevallen heilzaam is te voelen wat er in hem of haar omgaat. […] De anesthesist beschermt zijn patiënt juist tegen het voelen en acht zijn werk geslaagd als de patiënt totaal geen weet heeft van de pijn die hem tijdens de ingreep wordt aangedaan.”
Wat zou het VU Medisch Centrum eigenlijk aan zo’n boek hebben? Dat het een terrarium is vol met haantjes die elkaar de ogen uitpikken, helpt niet om me met vetrouwen een operatie tegemoet te zien. Of helpt het wel?
Graag zou ik reacties willen horen van mensen uit het VU ziekenhuis over deze roman. Heeft hij een discussie op gang gebracht? Hebben mensen zich misschien te herkenbaar in beeld gebracht gevoeld? Ben ik benieuwd naar.

De indeling
I Expositie (112 blz.)
II Doorwerking (117 blz.)
III Reprise (42 blz.)
IV Coda (14 blz.)
Deze indeling is ontleend aan de muziektheorie. De klassieke sonate is zo ingedeeld.
In een expositie worden een aantal muzikale thema’s neergezet. In de doorwerking komen die thema’s in een nieuwe gedaante naar voren en in de reprise wordt de expositie herhaald. De coda, de staart die het stuk afsluit.
Zonder je in de muziektheorie te verdiepen, is het een goede vraag of deze indeling helderheid verschaft in de opbouw van het boek. Welke thema’s worden uitgezet in deel één. Hoe krijgen ze een andere lading in deel twee en hoe komen de thema’s uit de expositie weer terug in de reprise?
Hoe ziet het staartje van deze vertelling eruit?
Waarom werkt deze indeling wel of niet?
Ga gewoon aan de slag. Expositie: “Drik de Jong wacht” (p.9) en Doorwerking Peter de Drik spelen tennis p.125 en, Reprise, “weer wacht Drik op Allard.” P.245).

Moraal van het verhaal
De laatste zin: “Traag zal hij uit de verdoving omhoog zwemmen en bovenkomen in een onbegrijpelijke, gruwelijke wereld“. Is dat een soort ‘moraal’ van het verhaal? Verdoven is zo gek nog niet in deze verschrikkelijke wereld?

Welke rol speelt de dood van Fenny in  de geschiedenis van het gezin? Hoe realistisch is het om de vader van moord te verdenken? Of is deze ‘moord’ ook een psychoanalytische constructie: Vader is jaloers op het geboren kind: dus zal dan wel de ‘trouweloze’ moeder hebben willen vermoorden. Of heeft Hendrik het wel degelijk op z’n geweten?

Opzichtige fouten
Een test of een verhaal goed in elkaar zit, is nagaan hoeveel opzichtige fouten de personages maken. Als de balans doorslaat verliezen ze aan geloofwaardigheid. In De verdovers maakt Suzan een opzichtige fout door, tijdens haar werk, onder de operatietafel te gaan zoenen met haar assistent. Drik gaat hier in prodessioneel opzicht ruim overheen door met deze geliefde van zijn zus (en van zijn nichtje!) de analyse voort te zetten. Heel dom allemaal, maar het levert wel spanning op. Dat Enquist hier ook mee zat kun je lezen op p.180 (“Ze spreken af voor later …. weet hij niet”)
Of opzichtig verzwijgen. Dat Roos niet weet wat haar vriendje doet. Waar hij werkt etc. Of verzwijgt ze het voor haar ouders en Drik? Wil ze hem niet vertellen dat haar vriendje bij haar moeder werkt? Waarom zou ze dat doen? Na het concert lijkt ze echt niet te weten dat haar moeder Allard al heel goed kent. Helpt dit fragment op p.230?: “Roos vertelt… Waarom moet je dat allemaal weten?”
De vraag is dan of deze soorten van opzichtigheid afbreuk doen aan de spanning.

Verstoorde verhouding met eigen ouders
Het zijn weinig vruchtbare mensen in deze roman. En als er kinderen zijn, hebben ze allen een verstoorde verhouding met hun biologische ouders.
Hendrik en Leida zijn een tweeling. Alleen Hendrik krijgt twee kinderen met Fenny, Drik en Suzan.
Fenny sterft. Leida neemt het gezin over.
Van Drik en Suzan krijgt alleen Suzan één kind met Peter, Roos
Roos zal wrsch. als enige dit gezelschap overleven.
Zo zit je wel erg bij elkaar op de lip. Peter en Drik zijn vrienden.
Roos is als een soort dochter van Hanna en Drik. Zij lijkt met iedereen goed contact te hebben, behalve met haar moeder.
Allard is als een zoon voor Drik.

Vervanging voor kinderen
Toewijding aan werk lijkt een vervanging te zijn voor toewijding aan kinderen.
Zie p. 26. Suzan en Roos. Leida zag haar taak in het gezin van Hendrik ook meer als werk dan als ouderschap.. P.12 geforceerde toewijding aan het werk is een invulling van  kinderloosheid.Of worden heftige gevoelens door de aangename werkdruk ‘verdoofd’?

Nog meer verdovers?
Allard verdooft zichzelf de dood in.
Drik kan zich alleen met veel drank staande houden (de coda)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: