Riikka Pulkkinen – Echt waar

Bestel dit boek hier.

Dit is een boek om achteloos uit te lezen. Een aangrijpende geschiedenis van een oudere vrouw die spoedig dood zal gaan en van haar man die daardoor uit het lood is geslagen. Maar ook een geschiedenis van hun enige dochter en één van hun kleindochters.
Grootvader had in de jaren zestig een relatie met de oppas. Een relatie die pas na vier jaar door grootmoeder ontdekt en verboden is. Alles bleef geheim voor hun dochter die nu ongeveer vijftig jaar oud is en zelf twee volwassen dochters heeft. Deze verboden maar heftige liefde blijkt nu de spil te zijn waarmee alle personages zich moeten verhouden.
En dan houdt de achteloosheid op. De oppas, Eeva, komt zelf aan het woord. En daarmee komen de vraagtekens in het vizier. Kleindochter Anna neemt het voor ons, de lezers, op zich om het verhaal van Eeva te vertellen. In de ik-vorm. Maar het blijkt uiteindelijk niet het verhaal van Eeva te zijn maar het verhaal van Anna die blijkbaar ook een problematische verhouding achter de rug heeft met een oudere man met dochtertje.
Heet dit boek daarom Echt waar? Het lijkt immers op de uitroep van een kind dat de scepsis van volwassenen over een al te fantasierijk verhaal wil bezweren. Anna lijkt er van alles bij te verzinnen om met de persoon Eeva haar eigen verhaal te vertellen. Om, met Eeva, haar eigen biografie te schrijven. Maar aan wie? En waarom op deze manier?
Daar begint de complexiteit van deze roman. Wat hoort bij Eeva en wat hoort bij Anna? Een woud van spiegelingen en verwijzingen doemt op voor de voorheen argeloze lezer. Een woud van interessante vragen en thema’s. Ik noem er hieronder een aantal. Maar de belangrijkste vraag blijft toch altijd, waarom heeft Pulkkinen deze vorm gekozen voor dit verhaal? Wat is de moraal van dit verhaal? Als je niet oppast, zul je er niet over uitgepraat raken. Modelboek voor leesclubs!

Let op: Op de cover van mijn exemplaar is dit citaat uit de Humo meegedrukt: “Gezocht en gevonden: de vrouwelijke tegenhanger van Paolo Giordano.” Dat is een citaat uit een recensie van De Grens, een vorig boek van Pulkkinen. De Grens kun je misschien vergelijken met Giordano’s  De eenzaamheid van de priemgetallen maar een vergelijking met Echt waar is toch te ver gezocht.

Motto’s
Een mens kan al het verdriet verdragen als het deel uitmaakt van een verhaal of als er een verhaal over wordt geschreven.
Isak Dinesen (Karen Blixen)

Citaat uit Pierrot le Fou van Jean-Luc Godard staat ook als een soort motto vooraan in het boek. En dat is wel een bijzondere scenarist. Een van de herkenbare stijlfiguren die hij toepaste was het door de ‘vierde wand’ heen spelen van de acteurs. Zij richten zich in de film plotseling tot de camera, tot de toeschouwers. Dat is een stijlfiguur die Pulkkinen ook toepast. Pierrot le Fou is overigens een film uit 1965, dus de mensen zien er hetzelfde uit als tijdens de romance tussen Martti en Eeva. Alleen kun je je in dit boek afvragen wie zich nu eigenlijk tot de ‘camera’ richt.

Laatste pagina:
Waaruit is de ziekte voortgekomen
Waaruit het gebrek ontstaan
Uit een steen? Uit een stronk?

Indeling
Hoofdstukken met een cijfer.
Spelen in het heden.
Derde persoon, verleden tijd
De personages worden bij naam genoemd.
Hoofdstuk 11, derde persoon, tegenwoordige tijd.
Laatste hoofdstuk, 26, eerste persoon, tegenwoordige tijd.
Hoofdstukken met een jaartal 1964 t/m 1968
Spelen in het verleden
Eerste persoon, tegenwoordige tijd.
Personages uit de andere hoofdstukken worden niet bij naam genoemd maar bij hun ‘rol’: het meisje, de man,

Points of view
Hoofdstuk 1: Martti
Hoofdstuk 2: Eleonoora (noemt Elsa ‘moeder’)
Hoofdstuk 3: Anna (noemt Eleonora ‘mama’)
Hoofdstuk 4: Martti (noemt Anna ook ‘het meisje’)
Hoofdstuk 5: Anna
Hoofdstuk 6: Martti
Hoofdstuk 7: Anna
Hoofdstuk 8: Martti
Hoofdstuk 9: Anna
Hoofdstuk 10: Eleonoora
Hoofdstuk 11: Anna
Hoofdstuk 12: Anna
Hoofdstuk 13: Martti
Hoofdstuk 14: Anna en Martti
Hoofdstuk 15: Elsa
Hoofdstuk 16: Anna
Hoofdstuk 17: Anna en Martti
Hoofdstuk 18: Martti
Hoofdstuk 19: Anna
Hoofdstuk 20: Anna
Hoofdstuk 21: Anna
Hoofdstuk 22: Eleonoora
Hoofdstuk 23: Martti
Hoofdstuk 24: Martti
Hoofdstuk 25: Eleonoora
Hoofdstuk 26: Anna

Personages
Elsa Ahlqvist
Martti
Eeva
Eleonoora
Eero
Anna
Matias
Maria

Het verhaal van Eeva
Een ingewikkelde kwestie. Ook bezien vanuit de manier van vertellen. Laten we een beetje hardop denken.
p.333 “Het is een mooie dag, lieverd, in dromen, in woorden en in de dood.” Eeva spreekt Eleonoora toe? Of iemand anders? De lezer?
“Ik begin fluisterend. Wanneer ik eenmaal ben begonnen, komen de woorden moeiteloos. Ik heb hem dit niet verteld, maar nu vertel ik het.” Aan ‘de man’, de vader van Linda? De ex van Anna, om wie ze elf dagen in de gang gelegen heeft?
Begint ze met p. 1 van dit boek? Is zij de verteller? Of begint zij op p.67: 1964 “Zo begint het allemaal.”?
Het zou goed kunnen dat Anna de auteur is van het ‘dagboek’ van Eeva. Dat verklaart dat Anna en Eeva zoveel gemeenschappelijk hebben. Dat zou ook kunnen verklaren waarom Eeva soms in een toekomst kan kijken die alleen voor Anna bekend kan zijn (p.72/73 of 199).
En was het niet juist een spelletje van Opa en Anna om verhalen te verzinnen rond willekeurige personen? En het spel van oma en Anna met de Bianca-jurk. En Anna die in plaats daarvan de Eeva-jurk aantrekt. Met een kleine verandering kun je dan op p.41 lezen: “In de hoedanigheid van Bianca/Eeva wist Anna dingen waar ze normaal gesproken geen idee van had. Ze ontdekte gevoelens bij zichzelf die ze anders nooit had.” En p.42 “In deze jurk heeft ze het gevoel iemand anders te zijn.” Anna heeft Eeva’s jurk aan als zij op p.66 over haar begint te vertellen.

Het verklaart misschien ook het omslag. Anna spiegelt zich aan de geheime liefde van haar opa. “Zij tovert een beeld tevoorschijn voor haar geestesoog.” P.64.

Wat voor elementen uit Anna’s leven keren terug in het verhaal van Eeva’s leven? Verklaart dat iets? Wordt b.v. p.84 begrijpelijker: “Ik ben degene die het verdriet op het gezicht van het meisje zal tekenen” etc. ‘Ik’ is hier Anna en ‘het meisje’ is Eleonoora. Haar eigen verhaal schemert door haar fantasieën over Eeva heen.
En daarom hebben ‘de man’ en ‘het kind’ geen naam in haar verhaal. Anna vertelt, via Eeva, haar eigen verhaal van haar rampzalig verlopen liefde met een oudere man?
Maar op p.119 speelt Eeva de rol van baadster. En Waarom zou dat zijn?
Kijk in dit verband ook naar de pagina’s 84 en 160.

Hoe dan ook, de ‘kwestie Eeva’ maakt veel los bij een aantal personages. Heeft de onthulling van het geheim Eeva een goede uitwerking op de familie? Op wie wel en op wie niet? En waarom?

Parijs
Parijs komt een aantal keren terug als betekenisvolle plaats . Op p.110 gaan ‘de man’, Elsa en ‘het kind’ er naartoe. Anna beleeft er een korte liefde met Marc en Eeva komt er en verlangt er naar terug. Wat voor rol speelt ‘Parijs’ in dit verhaal? En voor wie?

Titel
Echt waar. Is dat wat Anna tegen haar moeder zegt? Is het verhaal van Eeva het verhaal dat zij eigenlijk aan haar moeder had willen vertellen nadat zij haar, liggend op de vloer van haar appartement heeft gevonden? En waarom zij daar lag? Zie p.278. Heet dit boek daarom Echt waar? Het lijkt op de uitroep van een kind dat de scepsis van volwassenen over een al te fantasierijk verhaal wil bezweren.In ieder geval zal een advocaat het niet snel kiezen als slotzin van zijn pleidooi. Of is het de vraag van Elsa op p.203?
En p.285: “Misschien moet je trouw blijven aan je verhaal. Het is mooi. Het zegt iets moois over jou.” Ze vraagt niet naar hoe Eeva aan haar eind gekomen is.

Nog meer vragen
– Waarom koppelt de schrijfster een herinnering van Anna (rubberlaarzen verkeerd om p.286) zo nadrukkelijk aan wat haar moeder ooit deed. Met Eeva (p.234)?
– Waarom vraagt Elsa Martti nu pas om haar te schilderen? (p.171) Nu ze bijna doodgaat. Omdat hun geheim ‘openbaar’ is gemaakt?
– De scène op p.126 en 127 is een prachtige illustratie van hoe moeders en dochters met elkaar om kunnen gaan in zulke situaties. Volgens mij voor veel lezeressen een minder geslaagd feest van herkenning. Waar komt dit toch vandaan?
– Hoofdstuk 15 bevat een bekentenis van Elsa over haar houding t.o. haar dochter: “Als ik helemaal niet zo nobel was?” p.205. Heeft dat ook te maken met de geboorte van Eleonoora? Wat vind je van zo’n bekentenis?
– p.19 “Een kind wordt geboren, en de moeder leert haar kind kennen, beetje bij beetje, jaar na jaar. Vervolgens komen er andere mensen, en onder hun invloed verandert het kind in een vreemde.” Dat is nogal wat. Hoe vind je dat Eleonoora omgaat met het ouder worden van haar kinderen? Staat zij daar positief tegenover? Over is het allemaal een beetje verkrampt? Is zij een moeder die moeilijk kan loslaten? Wat blijkt dat allemaal uit? Of vind je het wel meevallen? Waaruit blijkt dat dan?
– Op p.124 bekent Eleonoora: “Ik weet niet of ik wel zonder moeder door het leven kan gaan” etc. Is dit wel een gezonde moeder/dochter relatie? Waarom zou zij dit denken?
– Waar komen de woede en de haat vandaan van Eleonoora op p. 291? Hebben die te maken met ‘gestolen’ herinneringen als op p.336: “of misschien was het Eeva geweest.” Is die woede terecht, vind je?
– Wie eigenlijk de hoofdpersoon van dit boek? Anna? Martti? Elsa? Eleonoora? Ik voor het gemak de point of view bij elkaar gezet hierboven. Dan kun je zien welke hoofdstukken vanuit welk personage zijn beschreven. En de hoofdstukken die spelen in de jaren zestig, bij welk personage horen die? Eeva? Martti? of Anna?

Moraal van het verhaal?
– Die staat op p. 226 misschien? …“want ook in de liefde is het voor de ander goed een ander te zijn.”
Dat is tussen Martti en Elsa wel het geval, tussen Martti en Eeva niet.
Is dit het leermoment voor Anna? Dat ze de breuk met de vader van Linda te boven komt door Matias’ rustiger liefde te accepteren. Zie p. 272.
– Of dat het opheffen van een gedeeld geheim de relatie verbetert. Of in ieder geval het sterven van de een gemakkelijker maakt. Zie het moment dat Martti Elsa gaat schilderen. Voor het eerst.

Plaatjes
In Anna’s fantasie ziet Eeva eruit als “De vrouwen van Scherfbeck” p.65. En die zien er ongeveer zo uit.

En het schilderij waar Eleonoora aan refereert op p.19 Aino van Gallen-Kallella:

Dat is ook het schilderij dat Eeva op p.107 aan Martti laat zien…
Badende vrouwen, het zijn er nogal wat: Elsa én Eeva op p.89, Anna p.137,. Wat betekenen deze scènes? Zijn het ‘commentaren’ op dit schilderij van Aino?

Vertalingsdingetje:
In Amsterdam kennen we geen rode buurt (p.309) maar een rosse buurt!

En nog een muziekplaatje p.63: The Killers – Indie Rock & Roll

– Waarom heeft deze muziek hier betekenis?

Glamorous
Indie rock’n’roll is what I need
It’s in my soul, it’s what I need
Indie rock’n’roll, it’s time
Two of us
Flipping through a thrift store magazine
She plays the drums, I’m on tambourine
Bet your, your bottom dollar on me

It’s Indie rock’n’roll for me
It’s Indie rock’n’roll for me
It’s all I need
It’s Indie rock’n’roll for me

In a clutch
I’m talking every word for all the boys
Electric girls with worn down toys
Make it up, break it up, what do you care
Oh what do you care?

I take my twist with a shout
A coffee shop with a cause, then I’ll freak you out
No sex, no drugs, no life, no love
When it comes to today

Stay if you wanna love me, stay
Oh don’t be shy, let’s cause a scene
Like lovers do on silver screens
Let’s make it yeah, we’ll cause a scene

It’s Indie rock’n’roll for me
It’s Indie rock’n’roll for me
It’s all I need
It’s Indie rock’n’roll for me

In a clutch
I’m talking every word for all the boys
It’s Indie rock’n’roll for me
It’s all I need
Makin’ up, breakin’ up, what do you care
What do you care?
It’s Indie rock’n’roll for me

Two of us
Flipping through a thrift store magazine
It’s Indie rock’n’roll for me
It’s all I need
Makin’ up, breakin’ up, what do you care
What do you care?
It’s Indie rock’n’roll for me

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: