Toine Heijmans – Op zee

Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details van de plot en/of de afloop van het verhaal.

Bestel dit boek hier.

Met sardonisch genoegen heb ik bij een paar zeilende vrienden en bekenden Op zee aanbevolen. Ikzelf heb niks met zeilen. Of niks, ik vind er niet veel aan. Maar ik had er opvallend veel aardigheid in om die idolate zeilers met dit boek de stuipen op het lijf te jagen. Want dit boek kan je de stuipen op het lijf jagen.
Een van de lezers in Hilversum kon dit boek zelfs niet in haar bed lezen, maar moest dat overdag doen. Zo beklemmend vond zij het. En het woord beklemmend hoorde ik vaak vallen bij de bespreking van Op zee.  Soms zelfs zo dat men geen weerstand kan bieden aan de verleiding om voortijdig het einde te lezen.

Toine Heijmans heeft met zijn eerste roman een verhaal neergezet waar je leesclub een leuke avond mee kan hebben. Dat begint al met de zo’n gestoorde hoofdpersoon als Donald. Maar is hij nou gek of is de uitgestrekte zee op den duur zo hallucinogeen dat daar uiteindelijk ook de meest stabiele huisvaders met waanbeelden aan de gang gaan?
En let op de namen en bedenk er een betekenis achter. Donald, is hij genoemd naar de beroemdste matroos van de wereld, Donald Duck? En waarom? Hij voldoet wel aan de beschrijving van Hagar: ‘Waar Donald komt, strooit hij zijn eigen onrust rond’. Waarom heet zij eigenlijk Hagar? Naar de Oudtestamentische Hagar, de moeder van Ismael? Zoals de boot heet. Maar die had toch de naam van de enige overlevende van Moby Dick? En meer van die dingen.
Je kunt het hebben over wat nou echt gebeurd is en wat een waan van Donald is. Wat is droom, wat is ‘werkelijk’. En voor de puzzelaars is het leuk om aan de hand van de tijdsaanduidingen te kijken of ze kloppen. En natuurlijk moet je het hebben over de moraal van dit verhaal. Ik doe hieronder wat voorzetjes.

VOOR DE BOEKHANDEL EN BIBLIOTHEEK:
Klik op Scan voor leestips Op zee – Toine Heijmans voor de PDF met barcode.
Deze code kun je uitprinten op je eigen briefpapier en vervolgens in het betreffende boek vouwen.
Zo kunnen klanten met een smart phone al in de winkel of bibliotheek zien of deze titel iets is voor hun leesclub. Gratis!
(App’s waarmee je zo’n QR-code kunt lezen zijn b.v. QuickMark of QRReader (iPhone), of google naar QR codes voor Android. )

Personages
Donald
Maria
Hagar
Eigenlijk zou je Ismael, de boot, ook een soort personage kunnen noemen. Of toch niet? Waarom?

Namen zijn veelzeggend.
– Ismael is de zoon van Abraham en Hagar (Oude Testament)
– Maria is de moeder van Jezus. Zij bemiddelt vaak tussen mensen en God.
– Hagar is de moeder van Ismael. Omdat Sara jaloers was, werd Hagar met haar zoon weggezonden door Abraham. Maar niet nadat God hem de verzekering had gegeven dat het allemaal wel goed kwam met hen. En dat was ook zo.
– Donald betekent ‘wereldleider’ maar deze naam kennen we vooral als de beroemdste matroos aller tijden: Donald Duck. Een eend die maar niet ouder wordt en steevast het slachtoffer is van zijn kinderlijke fantasieën. Zou Maria speciaal voor hem haar badpak aantrekken met een gouden afbeelding van Ariël, de Kleine Zeemeermin, één van Donalds bekende Disney-collega’s? En de redder van schipbreukeling prins Eric. Maar Ariel is ook de luchtgeest uit De Storm van Shakespeare. Donald is dus in goed gezelschap.
Volgens de schrijver zelf komt de naam Donald van Donald Crowhurst. De twee opdrachten voorin het boek komen van hem en zijn zoon. Crowhurst was een solozeiler die in 1969 behoorlijk de weg kwijtraakte op de oceaan. Hier kun je zijn verhaal lezen. Helaas was er voor deze Donald geen Ariël of Anna die hem weer veilig aan de wal bracht.
– Ismael is de enig overlevende opvarende van de boot in de klassieke roman Moby Dick van Herman Melville. En wat lijkt de naam van de kapitein uit deze roman, Ahab, toch veel op Hagar.
– En nu we toch bezig zijn: opmerkelijk is dat uitgerekend Maria de stuurautomaat van de Ismael ‘Anna’ noemt (p.90). En de Bijbelse Maria is de dochter van Anna en Joachim.
De moeder van Maria bestuurt de boot beter dan Donald…  (p.93)

Perspectief en tijd
P7 – p38: Speelt in het heden. 1e pers. Enkelvoud. O.t.t. Maar soms een verwachting verhogende toekomende tijd (p.35 bijvoorbeeld).
p.39 – p.118 Speelt in het verleden. 1e persoon enkelvoud. O.v.t.
p.119 – p.172 Heden. 1e pers. Enkelvoud. O.t.t.
p.172 – einde Heden. 3e persoon; Alwetende verteller. O.t.t.

Maar welke tijd wordt beschreven? De nachtmerrie die Donald beleeft, speelt zich af terwijl Hagar en Maria op hem wachten in Harlingen. Leuk om uit te puzzelen wat Hagar aan het doen is als Donald zijn SMS-jes stuurt of over de marifoon contact heeft met de wal.
Maar die alwetende verteller die speelt het spelletje leuk mee om ons in de war te maken. Het is niet bepaald een alvertellende weter. Want op p. 172 krijgen we een beschrijving van een eenzame, wachtende Hagar bij de Noordersluis.  Maar pas op p. 175 komt Maria uit het niets tevoorschijn: ‘Ze kijkt naar Maria, die naast haar staat’.
Op de boot weten we op den duur niet meer of we het perspectief van Donald wel kunnen vertrouwen. Maar op de wal kun je er ook niet echt van op aan.
Wat doet dat met hoe je deze kant van het verhaal beleeft?

Vragen
– Wat vind je van de tekeningen die Jenna Arts maakte als illustratie?
– Vader en dochter ontmoeten twee mensen die een raadselachtige rol spelen. De busschauffeur (‘Fisk‘) en de visser (‘Daughters never go to see‘). Als je alles weet, wat is dat voor rol? En waarom staan hun tekst cursief gedrukt?
– Waarom wordt Maria op de boot bij Donald sprekend opgevoerd in cursieve letters en aan de wal bij Hagar in gewone letters?
– Waarom zegt ‘de Brandaris’ niet tegen Hagar dat ‘de Ismael’ had gemeld dat er twee opvarenden waren? (p.182 vs. P.30) Heeft het te maken met dat  de tekst van de Brandaris op p. 30 cursief gedrukt staat en op p. 182 niet?
– ‘Ik wordt wakker’ staat op p.163. Heeft Donald gedroomd? Wat heeft hij allemaal gedroomd? En wanneer is die droom begonnen? P.156?
– Waarom  wist Hagar niet dat Donald gewoon weggebleven was op zijn werk? Dat hij daar helemaal niks had afgesproken over een sabbatical? Waarom heeft zijn baas niet alles op alles gezet om bij zijn vrouw te achterhalen wat er aan de hand was met Donald? Drie maanden niet komen opdagen en vervolgens een ontslagbrief schrijven met ‘ik kon hem niet bereiken’! Welk bedrijf zal dit zijn geweest? De Volkskrant misschien, het bedrijf waar Toine Heijmans werkt?
– En waarom reageert Donald zoals hij reageert wanneer hij in Harlingen aankomt en zijn dochter naast Hagar op de wal ziet staan? Ze was dus niet eens op zijn boot. Waarom is dit geen reden tot een ineenstorting?

Moraal van het verhaal
– Werkelijkheid is net zo waar als fictie. Of zoals het op p. 13 staat: ‘Kinderen maken geen onderscheid tussen droom en werkelijkheid. Het zou goed zijn als volwassenen dat ook eens deden. De werkelijkheid kan ook een droom zijn, wat mij betreft. En andersom.’ Eens?
– Vaderliefde is anders dan moederliefde.’
– Waanzin blijft een bron van vermaak voor lezers.
– Solozeilers worden gek. Hebt u nog plannen in die richting: Doe het niet!

Gedicht
Gedicht van Slauerhoff op p. 106 is niet compleet. Het hele gedicht gaat zo:

Onder het zonnezeil, verrukt door den wind,
Zit ik gelukkig.
’t Noodlot is nukkig,
Maar er blijft niets meer dat me aan ’t leven bindt.
De vrouwen, vroeger voor eeuwig bemind,
Liet ik gelukkig
Vroegtijdig achter zonder kind.
Ik heb genoeg aan de natuur,
Altijd grootmoedig,
En aan de stille of stormende oceaan,
Eindloos voorspoedig.
Een vluchtig avontuur
Houdt me even opgetogen:
Meeuw, door een golf bewogen,
Veilig bevleugeld, toebehoorend aan
’t Onmeetlijk, onuitputtelijk azuur.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: