Lawrence Hill – Het negerboek

Koop Het negerboek hier.

Toen Clark Accord (1961-2011) in zijn Paroolcolumns op verongelijkte toon riep dat de jodenvervolging veel te veel aandacht kreeg, terwijl de slavernij toch zeker zo erg was, vond ik dat aan beide verschrikkingen onrecht doen. Dat had allereerst te maken met de consequent zwakke stijl van Accord, die hij tot zijn handelsmerk leek te hebben gemaakt. Toch schuiven er nu, als ik Het negerboek lees, voortdurend beelden van die jodenvervolging voor mijn netvlies. Hoewel dat ook te maken kan hebben met de hausse aan WOII-boeken van de afgelopen tijd.
Natuurlijk was ik op de hoogte van het slavernijverleden. Ik heb gehoord van de Negerhut van oom Tom, de serie Roots gezien en ik ren mijn rondjes in het Oosterpark, waardoor ik in sportieve periodes tien keer per week langs het slavernijmonument loop. Een monument dat overigens in lelijkheid het Nationaal monument naar de kroon steekt.
Die verschrikkelijke dingen zijn me bekend, maar in Het negerboek realiseer ik me veel sterker wat het moet zijn geweest om als voorwerp vastgepakt, verhandeld en verscheept te worden.  Vooral omdat de hoofdpersoon, het meisje Aminata, geen idee heeft wat slavernij is, loopt ze met verbazing overal tegenaan. Een krassende verbazing die beklijft.
Wanneer je het Het negerboek op je lijst zet voor je leesclub wordt dat een bijzondere avond.  (En als iemand ook nog Pelican Bay gelezen heeft van Nelleke Noordervliet, dan kun je die twee boeken vergelijken op hun behandeling van het verschijnsel slavernij).
Uitgeverij Ailantus vindt ook  dat dit een goed leesclubboek is en heeft daarom wat vragen op hun website gezet. Die kun je hieronder ook lezen.

VOOR DE BOEKHANDEL EN BIBLIOTHEEK:
Klik op Scan voor leestips Het negerboek – Lawrence Hill voor de PDF met barcode.
Deze code kun je uitprinten op je eigen briefpapier en vervolgens in het betreffende boek vouwen.
Zo kunnen klanten met een smart phone al in de winkel of bibliotheek zien of deze titel iets is voor hun leesclub. Gratis!
(App’s waarmee je zo’n QR-code kunt lezen zijn b.v. QuickMark of QRReader (iPhone), of google naar QR codes voor Android. )

Flaptekst

Aminata is nog klein als ze uit de Afrikaanse binnenlanden wordt weggevoerd en in de hel van een slavenschip belandt. Op een indigoplantage in Virginia ontdekken twee oudere slaven dat ze kan lezen en schrijven en kennis heeft van kruiden en het vroedvrouwschap. Ze wordt hun geheime leerling. Een joodse handelaar neemt haar over nadat ze haar kind verloren heeft. Jaren later ontvlucht ze hem tijdens een reis naar New York. In de achterbuurten helpt ze morsige liefjes van Britse officieren te bevallen. Ondertussen bouwt ze een netwerk op, waardoor ze als vrije vrouw naar Nova Scotia kan reizen. Uiteindelijk keert ze terug in Afrika, maar haar dorp kan ze niet bereiken. Haar lange reis eindigt in Londen, waar ze een belangrijke rol speelt bij de discussies rond de afschaffing van de slavernij.

Lawrence Hill stamt zelf af van Amerikaanse slaven. Tijdens stamboomonderzoek ontdekt hij de opzienbarende rondreis van sommige slaven. En hij stuit op Het negerboek, een nauwkeurige opsomming van slaven die naar Nova Scotia vertrokken, hoe oud en fit ze zijn en hoe ze hun vrijheid kregen. Het inspireerde hem tot deze meeslepende roman, die met alle indrukwekkende details geen moment vaart verliest.

Personages
Aminata Diallo
Chekura
Mamadu
May
Georgia
Robinson Appleby
Solomon Lindo
Stanley Hastings
Papa Moses
De Witherspoons
Thomas Peters

Indeling
Boek 1
(Afrika en op zee)
– Nu ik oud ben (Londen, 1802)
– Kleine handen zijn een zegen (Bayo, 1745)
– Drie maankeringen
– We drijven door onbegraven doden

Boek 2 (In South Carolina)
– En mijn verhaal ligt te wachten als een geduldig beest (Londen, 1803)
– Ze noemen me een ‘Afrikaan’. (Sullivan’s Island, 1757)
– Woorden zwemmen verder dan een mens kan lopen (St. Helena Island, 1757)
– Melk voor het langste zogen
– De vorm van Afrika (Charles Town, 1762)
– De verlate woorden van een min

Boek 3 (New York, Canvas City)
– Nations not so blest as thee (Londen, 1804)
– Ze komen en gaan op heilige grond (Manhattan, 1775)
– Negers dan wel andere bezittingen
– Verdwenen bij mijn volgende ademtocht (naar Nova Scotia)
– Mijn kinderen waren als fantoomledematen
– Van armoe een olifantsbeeld

Boek 4 (naar Afrika terug)
– Toubab met een zwart gezicht (Freetown, 1792)
– Hulp van de heiligen
– G staat voor Grant, O voor Oswald
– Als God het wil
– De grootdjili van de academie (Londen, 1802)

Wat zou je kunnen zeggen over de hoofdstukindeling en de benamingen ervan? Het zijn hele zinnen. Zijn het conclusies? Zegt het iets over de ik-persoon? Het valt me op dat ze me weinig houvast geven bij het ‘terugbeschouwen’ van dit boek. Toch vond de schrijver het wel nodig om ze deze titels, deze subkoppen te geven. Waarom?

Holocaust
Schrijver Clark Accord (1961-2011) stelde in zijn Paroolcolumns dat de jodenvervolging, in vergelijking met de slavernij, veel te veel aandacht kreeg.
Hebben deze twee verschijnselen in de menselijke geschiedenis meer overeenkomsten dan dat ze beide gruwelijk zijn geweest?
Waarin verschillen ze, waarin zijn ze gelijk?

Een belangrijk verschil vind ik dat op het moment dat slaven deel uitmaken van de Amerikaanse cultuur, dat zij de blanke bezitters nabij komen, hun taal spreken en steeds meer ‘Amerikaan’ worden (vooral t.o. de Britten1!), dat op dat moment de slavernij ter discussie gesteld wordt. Hun vrijheid wordt grondwettelijk vastgelegd.
Dit mag toch een scherp contrast heten met de joden. Hoe meer zij deel uitmaakten van de Midden Europese cultuur, opgingen in deze cultuur, het jiddisch verloochenden en steeds ‘Europeser’ werden, dat op dat moment het antisemitisme steeds groter werd, en uiteindelijk leidde tot de massamoord op de joodse bevolking.
Bij de zwarte leidde nabijheid dus tot acceptatie. Bij de jood leidde nabijheid tot blinde haat.
Wat zegt dat over hoe mensen met elkaar omgaan? Slaven bleven na hun vrijlating aan hun huidskleur duidelijk herkenbaar en als groep definieerbaar. De joden verloren steeds meer hun uiterlijke kenmerken. Willen we duidelijk weten wie waar staat en dulden we geen grijstinten om ons heen?

Om terug te keren naar  Accord: wordt aan het slavernijverleden (waarin Nederland een grotere rol gespeeld heeft dan aan de jodenvervolging) tegenwoordig genoeg recht gedaan in onze samenleving?

Neger
Het woord neger is een van de gecompliceerdste woorden uit de menselijke taal. Er is zelfs een heel boek geschreven over dit woord (Nigger: The Strange Career of a Troublesome Word, van Randall L. Kennedy, 2002)
– Op p.122 noemt Aminata de ‘thuislanders’ voor het eerst ‘negers’. Waar wijst dat op?
– Op p.268 wordt Het negerboek voor het eerst genoemd. Vind je dit een goede titel voor dit boek? Waarom?
– Op p. 380 heeft Aminata Engelse tutkleren aan. Zelfs geen Afrikaanse omslagdoek etc. Waarom doet ze dat? Waarom wil ze zoveel mogelijk afstand nemen van het magere, naakte meisje dat veertig jaar geleden was gebrandmerkt?

Fictie – werkelijkheid
Het blijft natuurlijk wel allemaal fictie. Weliswaar goed gedocumenteerd, maar fictie.
Soms zie je het plot door de tekst heen steken. Dat is volgens mij op p. 287 aan de hand. Het is tijdens de scène in de rechtszaal. De rechter laat hier een officieel stuk voorlezen door Lindo omdat de rechter zo vermoeid is. Dat vond ik gek. Want juist als je moe bent zeg je toch: ‘geef maar hier, ik lees het wel even snel’ dan kun je snel naar de conclusie: Meena is contractueel van Lindo, niet van Appleby, dus de laatste moet de zaal verlaten omdat hij anders opgepakt wordt wegens meineed.
Nee, de vermoeide rechter vraagt ‘Leest u het voor, meneer Lindo’. Hierdoor krijgen we het hele verhaal te horen dat voor de rechter oninteressant is, maar voor Meena en voor ons wel. Met het gewenste effect.
We lezen snel daarna (op p.289) dat Aminata concludeert dat Solomon Lindo een beter mens was dan Robinson Appleby. Is er wezenlijk verschil tussen beiden? Welk?

Soms krijgt de werkelijkheid opeens een andere lading. We hebben deze zomer van 2011 met sensatiezucht en walging of beide de affaire rond Dominique Strauss Kahn gevolgd. Opmerkelijk vind ik dat in deze onsmakelijkheden rond DSK, het kamermeisje Nafissatou Diallo een hoofdrol speelt. Een naamgenote van Aminata Diallo…
DSK is een vrij man, Diallo werd niet geloofd. Is er niks veranderd?

Dit verhaal speelt zich o.a. af in een cruciale periode van de Amerikaanse eenwording, die van hun vrijheidsstrijd tegen de Britse overheersing en de vooravond van de burgeroorlog. Geeft dit boek een goed inzicht van wat er precies speelde tussen de Britten en de opstandelingen? En zo nee, is dat hinderlijk?

Schuldig
Op p. 391 staat een interessante vraag: “Wie was er schuldig aan al dit kwaad en wie was ermee begonnen?”
Geeft dit boek een antwoord op deze vraag? Waarom niet? Waarom wel?
Als je de stelling van Clark Accord betrekt op de schuldvraag, waar kom je dan uit?

Thuiskomen
“Ik zou nooit thuiskomen”, zegt Aminata op p. 407. Dat heeft verschillende betekenissen. Welke?

Plaatjes

Sullivans Island, waar Aminata aankomt uit Afrika

De 'Dunmore Proclamatie' p.250

Fraunces Tavern bestaat nog steeds!

Birchtown Nova Scotia (in een museum)

Vragen die uitgeverij Ailantus op haar website vermeldt:

Leesclubvragen Lawrence Hill Het negerboek

1. De titel van een boek en de inhoud zijn vaak onlosmakelijk met elkaar verbonden. Waarom heeft de schrijver Lawrence Hill voor zijn titel The Book of Negroes gekozen? Begrijp je de keuze (van Ailantus) voor een letterlijke vertaling van deze titel naar Het negerboek?
2. Dhr. Groenberg, voorzitter van de Stichting Eer en Herstel Betalingen Slachtoffers van Slavernij in Suriname, protesteerde tegen de Nederlandse titel vanwege het woord ‘neger’. Hij organiseerde een ‘titelverbranding’ in het Oosterpark in Amsterdam omdat hij die gewijzigd wilde hebben. De uitgeverij ging daar niet op in. Zoek op onze website http://www.ailantus.nl welke argumenten in deze discussie zijn gebruikt en welke standpunten zijn ingenomen, door beide partijen. Wat vind je er zelf van? Wat is jouw standpunt in dezen?
3. Hoe sta jij tegenover het woord ‘neger’? Heb je bij dit woord een positieve of negatieve connotatie? Hoe (on)bewust ga je met dit woord om?
4. Wat is je bekend over het Nederlandse slavernijverleden? Heeft Het negerboek nog iets bijgedragen aan je kennis van en over het (Nederlands) slavernijverleden? Zo ja, wat en hoe dan precies?
5. In het boek wordt genoemd: zwart, gekleurd, Creools, Mulat, Neger. Waar staan deze benamingen voor?
6. Waardoor en op welke manier is Aminata in staat de helse tocht op het slavenschip te overleven?
7. Het deel dat zich afspeelt op de indigoplantage in Zuid-Carolina laat zien dat de slaven en hun opzichters alleen werden gelaten tijdens het zogenaamde ziekteseizoen. Waarom en op welke manier is dit van belang voor de culturele en sociale ontwikkelingen van de Afrikaans- Amerikaanse personages in dit boek?
8. Aminata heeft van haar vader verschillende talen geleerd. In de loop van haar verhaal leert ze veel meer vormen van communicatie. Welke kun je noemen en wat zegt dit over haar karakter?
9. Van de plantage wordt ze overgenomen door de joodse indigo-inspecteur Solomon Lindo, die zegt dat ze bediende is, in plaats van slaaf. Waarom noemt hij haar zo? Wat vind je van zijn rol in Aminata’s leven?
10. Waarom geeft Solomon Lindo haar, op het moment dat ze als zwarte loyalist met de Britten mee kan naar Nova Scotia, haar vrijheid?
11. Nadat ze de Britten heeft geholpen het Book of Negroes op te tekenen gaat ze letterlijk van slavernij in de Verenigde Staten naar vrijheid in Canada. Zie jij dit ook zo? Heeft deze passage jouw perceptie van vrijheid veranderd?
12. Aminata verlangt naar thuis. Wat is haar thuis? En hoe verandert deze betekenis in de loop van het verhaal?
13. Vind je dat we kunnen spreken over een happy ending? Waarom wel/niet?
14. Wat valt je op aan de manier van vertellen van Aminata? (Denk bijvoorbeeld aan wanneer ze dit verhaal schrijft)
15. Welke passages in het boek grepen jou het meest aan en waarom?

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: