Jean Rouaud – De beloofde vrouw


Koop De beloofde vrouw hier.

Dit is een lastig boek om meteen grip op te krijgen. Het maakt onverwachte sprongen in tijd en perspectief. De schrijver stelt zich nadrukkelijk op tussen het verhaal en de lezer (“Volgens de officiële site van de gendarmerie waarop de auteur heeft gekeken”) sterker nog, hij stelt zich naast de lezer op en beziet het geworstel van de auteur met z’n verhaal: “we betrappen hem erop dat hij zijn licht opsteekt () door hier en daar iets te vragen, een krante-artikel ujit te knippen dat hem van nut zou kunnen zijn.” En dan bedient hij zich ook nog van lange terzijdes en vermoedens. Je kan er helemaal kriegel van worden.
Wat mij hielp om deze roman beter te doorgronden, was om het verhaal te lezen alsof je luistert naar een schrijver die aan jou een film minutieus navertelt. Een film die alleen hij ziet. Een film die hij zelf geschreven zou kunnen hebben. Hij heeft de pauzeknop onder handbereik en levert bij alle scènes die hij beschrijft ook hardop commentaar. Hij vult scènes aan, hij uit vermoedens waarom de personages bepaalde dingen doen of nalaten en kan hun handelen soms ook niet goed verklaren.
Die scenaristische vorm wordt versterkt door de vorm van de dialogen (“en hij”, “en zij”). De schrijver met wie we de film bekijken vertelt niet meer dan wat hij aan zijn personages denkt af te kunnen lezen. Dat is de reden waarom we -met hem- aan de buitenkant blijven.

Als je dit boek op de manier leest alsof je een een film verteld krijgt, dan kun je er sneller grip op krijgen. En dan valt er nog een hoop over te discussiëren. Maar door dit ingewikkelde perspectief is het geen eenvoudig boek voor een leesclub.

VOOR DE BOEKHANDEL EN BIBLIOTHEEK:
Klik op Barcode voor leestips De beloofde vrouw – Jean Rouaud voor de PDF met barcode.
Deze code kun je uitprinten op je eigen briefpapier en vervolgens in het betreffende boek vouwen.
Zo kunnen klanten met een smart phone al in de winkel of bibliotheek zien of deze titel iets is voor hun leesclub.
(App’s waarmee je zo’n QR-code kunt lezen zijn b.v. QuickMark of QRReader (iPhone), of google naar QR codes voor Android. )

Flaptekst
Een kunstenares en een kernfysicus komen apart van elkaar aangifte doen bij de gendarmerie van een slaperig dorp in Normandië. Haar huis is leeggehaald door inbrekers. Zijn vrouw is ervandoor met medeneming van al hun bezit. Terwijl hij in zee aan het duiken was, is bovendien zijn auto met daarin alles wat hij nog had gestolen.
Vanaf het eerste moment dat ze elkaar zien, vragen Mariana en Daniel zich af of deze ander mogelijk wél de voorbestemde geliefde is. Omdat het niet eenvoudig is een heel leven achter zich te laten, is er tijd voor nodig om die vraag te kunnen beantwoorden.
En dan is er Mariana’s vader, die gebukt gaat onder het oorlogsverleden van zijn eigen vader. Hij verwijlt het liefst bij ‘zijn’ prehistorische rotstekeningen in een door hem ontdekte, maar angstvallig geheim gehouden grot. Een onvoltooid portret van Mariana’s grootmoeder, door de inbrekers op hun vluchtroute weggegooid en door Daniel in de berm gevonden, werpt nieuw licht op het verleden.

Personages
Daniel Donek-Algan
Mariana de La Lande
Vader de La Lande
Yvonne en Raymond Moineau (en moineau betekent mus)

Perspectief
In mijn inleiding raadde ik de lezers aan om De beloofde vrouw te lezen alsof je een film verteld krijgt.
Vind je dat een zinnige vergelijking? Of gaat hij te vaak mank? Waar klopt het zeker niet? Hoe zit het dan met de rollen van verteller, schrijver, lezer?
Zie bv. P.238, dat lijkt een ik-vorm, maar is dat het wel? Tot wie richt de ik zich?

Wat doet dit perspectief met de personages? Worden ze er sterker door? Of is het juist moeilijker om je in te leven? Weet je wat hen drijft?

Het omslag
Een heuveltop in de vorm van een vrouwenborst.
Wat zou de omslagbedenker hiermee bedoelen?

Zou jij voor mij dat soort geliefde zijn?
De vraag “zou jij voor mij dat soort geliefde zijn?” (p.53) van Jack Kerouac uit zijn novelle Tristessa komt regelmatig terug. Wat zou deze vraag betekenen? Doordat hij zo vaak terugkeert, lijkt hij op een veel diepere laag te duiden dan je op het eerste gezicht zou zeggen. Welke laag?
En die andere terugkerende zin is meer thematisch geladen: “Een smet rust op wat wordt gemaakt zonder liefde.”
Hij is van Vladimir Jankélévitsch en is het motto van dit boek.
Ben je het met dit motto eens?  We komen er nog op terug.

Initiatie
– Mariana was twaalf, dertien jaar oud toen haar vader haar voor het eerst meenam naar de grot met de tekeningen.
– Haar vader was net dertien geworden toen zijn ouders verongelukten bij een auto-ongeluk (het was geen ongeluk, zegt mevr. Moireau).
– Daniel was een jaar of dertien toen zijn ouders overleden.
Zou je die alledrie als een soort initiatie kunnen beschouwen? Hoe hebben die met elkaar te maken? Verlies van ouders misschien?

Een smet rust op wat wordt gemaakt zonder liefde.
De vader denkt dat hij is verwekt door een foute Fransman en zijn onderdanige, vreugdeloze vrouw. Er rust een smet op hem en zijn familie. Maar later blijkt door de schilderijenfluisteraar Marco, dat hij niet het kind van de foute Fransman is, maar van een joodse schilder. Uit liefde gemaakt bij zijn dolgelukkige moeder.
Het lijkt wel dat deze smet verwijderd moest worden, vooraleer Mariana en Daniel een relatie konden opbouwen.
Zou je dus kunnen concluderen dat in het eerste hoofdstuk de hele thematiek wordt uiteengezet?

Wat vind je eigenlijk van de lijn in het verhaal dat iemand de geluiden kan ‘horen’ van het moment dat een schilderij gemaakt werd?
Om een idee te geven hoe dat schilderij er uit ziet. Op p.227 wordt een schilderij van Javlenski beschreven: vrouw met rozen:

Op p.228 wordt een schilderij beschreven van Martin Schöngauer. Dat ziet er zo uit.
Maar hoe het schilderij van Josef Rozenblum (Marcel Fischer) eruit ziet, dat ben ik niet te weten gekomen.

Waarom zou een madonna met kind zo prominent als voorbeeld genomen zijn? Is de vader van Mariana een soort messias? Iemand die de smetten kan wegnemen van alles wat gemaakt is? Op p. 318 wordt zelfs een verband met de Annunciatie gelegd, een afbeelding van de aankondiging van de geboorte van Jezus. Is Mariana daarom de beloofde vrouw uit de titel?
Lees nu eens p.284: Over geloof in een soort voorzienigheid. Een ontmoeting die in de hemel gesmeed is? En leidt tot het paradijs (p.296)? (Mariane is op deze pagina natuurlijk een drukfout)

Ver gezocht? Ach, deze roman nodigt nu eenmaal uit tot verre zoektochten. Want bedenk (p.86): ‘De auteur, die uiteraard van de gelegenheid gebruikmaakt om, zoals de restaurateur van een beschadigd fresco, de hiaten in het verhaal op te vullen, heeft zo zijn eigen interpretatie. Zich baserend op de verontwaardigde opmerking van mevrouw Moineau, stelt hij zich voor dat…’ “maar heel waarschijnlijk is het niet dat deze episode zich zo heeft afgespeeld. In de eerste plaats was de auteur er niet bij”.


Gips

Dat kunstwerk van Mariana, wat betekent dat allemaal? De vernietigde mens? Wat is de rol van het witte gips in dit verhaal?
Er zijn een paar dingen aan de hand. De verteller denkt eerst dat de inbrekers dit allemaal vernietigd hebben. Maar later blijkt dat Mariana het allemaal zo bedoeld heeft. Dat klopt, want de auteur kijkt alleen maar naar de ‘film’ toch?
Daniel wordt ook door Mariana in gips gehuld.
En Mariana laat ook allemaal kledingstukken als een spoor achter naar het bed van Daniel waar zij in zijn duikerpak op ligt. Zij maakt a.h.w. van haar kleren ook een kunstwerk.
Daniel ‘wordt’ Mariana’s kunstwerk van gips. En zij ‘wordt’ Daniel in zijn duikerspak.
En op p. 345 heeft zij haar vader ook met een gipsen schedel gemaakt.
Gips is een erg kwetsbaar materiaal. Je moet er voorzichtig mee omgaan.
Dit, gecombineerd met de eerder genoemde parallellen tussen Daniel en Mariana’s vader? Beiden werden op ca. 13-jarige leeftijd wees.
Haar vader was tegen de veertig toen Mariana werd geboren (p.199). Mariana is nu ook tegen de veertig.

La Femme promise
La Femme promise is de Franse titel. Dat ligt heel dicht bij La Terre promise, het beloofde land. En als één van de hoofdpersonages ook nog Daniel heet, dan zet ons dat al gauw op een oud testamentisch spoor. Maar wat het Boek Daniel uit het Oude Testament met dit verhaal te maken heeft, dat heb ik niet kunnen ontdekken.
Het beloofde land is het imaginaire land van melk en honing dat door de mensen ooit weer betreden kan worden. De tocht uit Egypte, veertig jaar door de woestijn, naar Israel. Is deze tocht van toepassing op onze beide helden? Waarom wel/niet?

De filosofie van de liefde
Vladimir Jankélévitsch wordt prominent geciteerd als motto van dit boek. Dus is het zaak deze man serieus te nemen. Jankélévitsch is een filosoof die aan de liefde een mythische kracht toedichtte. Een sturende, religieuze kracht.
Van deze Jankélévitsch is ook de uitspraak: “Ce qui est vrai du mystère de la mort… n’est pas moins vrai du mystère de l’amour… (Al het waars dat je kan beweren over het mysterie van de dood, is niet minder waar dan wat je kan beweren over het mysterie van de liefde.)
En: Seul l’amour en effet, inestimable dans sa générosité infinie, confère une valeur à tout ce qui est. (Alleen de liefde onschatbaar in zijn oneindige vrijgevigheid, geeft waarde aan alles.)
En zo komen we in het Nieuwe Testament terecht. Augustinus wordt ergens geciteerd. Hij is de kerkvader die de liefde en de christelijke moraliteit met elkaar verbonden heeft. In het kort is zijn filosofie samen te vatten met de stelling dat een mens wordt wat hij bemint: “Heeft hij de aarde lief, dan zal hij aarde worden; heeft hij de eeuwige God lief, dan zal hij deelhebben aan Gods eeuwigheid”.
Dat legt nogal een zware wissel op de relatie tussen Daniel en Mariana. Bijna alsof het heil van de hele wereld ervan afhangt. Kan deze relatie deze symboliek wel torsen? Of bezwijkt dit ingewikkelde boy meets girl-verhaal eronder?

Daniel ontmoet, nadat hij uit zijn lege flat ‘zijn oude bestaan’ is weggevlucht, Bear Claw p. 89 “Een soort rechter ook, of wachter, zoniet van de hel, dan toch van een andere wereld”. Waarvoor staat deze dakloze?

Dat Daniel en Mariana weer bij elkaar komen is niet te danken aan de schrijver (voor hem zou het toch een peuleschil moeten zijn. Hij kan toch met zijn personages doen wat hij wil) maar aan Yvonne Moineau. Zij leest de brief van Daniel voor aan Mariana, op beslissend overtuigende wijze. Yvonne is hier dus eigenlijk de ideale lezer, die door een personage wordt uitgekozen om haar lot een beslissende wending te geven. Dat is toch een opsteker voor alle lezers!
In de brief beschrijft Daniel o.a. het slot van de film Open range. Die scène zie je hier.

Gedicht en lied
En dan hebben we nog het gedicht dat op p 298 genoemd wordt. Dat is van Paul Éluard:

Elle se penche sur moi…

Elle se penche sur moi
Le cœur ignorant
Pour voir si je l’aime
Elle a confiance elle oublie
Sous les nuages de ses paupières
Sa tête s’endort dans mes mains
Où sommes-nous
Ensemble inséparables
Vivants vivants
Vivant vivante
Et ma tête roule en ses rêves.

En het liedje dat de geliefde in een vaag licht zet, bestaat zij wel, bestaat zij niet? op p.310. “Sammy, le pianiste noir” van Jean Roger Caussimon.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: