Gerbrand Bakker – De omweg

Een omweg van gedicht naar gedicht?
Als lezer zie je duidelijk waar Bakker als een Klein Duimpje de steentjes heeft neergelegd om ons de weg terug te laten vinden. Maar het zijn er zoveel dat er talloze wegen terug te bewandelen zijn.
Wat is bijvoorbeeld de relatie tussen de ‘ouwe wijven geur’ van de weduwe Evans en Agnes? En hun gelijkende levenseinden?
En Agnes houdt niet van lamsvlees, maar haalt uiteindelijk wel het lamslijf  in bed. Het lijf van de zoon die door de vader verlaten wordt. En waarom wordt de datum vrijdag 27 november zo expliciet genoemd? Dat was 2009 en op die dag viel het islamitische offerfeest!
Wat speelt er rond de (on-)vruchtbaarheid en ziekte van Agnes en de mate van homoseksualiteit bij Rutger?
Waarom wordt de beet van de das in de voet van Agnes, gespiegeld met de ‘beet’ van de boeken in de voet van Rutger? Wat is er verder nog meer aan de hand met spiegels die Agnes mijdt als de pest?
Waar je het ook over kan hebben zijn vragen als ‘snap je dat Agnes niet in Amsterdam wil sterven?’. Of laat deze roman ons voelen dat je iemand die sterft met rust moet laten, tegen de trend in die vereist dat je met allerlei dierbaren om je heen je laatste adem moet uitblazen, wil je niet als een eenzame loser de dood tegemoet gaan?
Waarom weten we zo weinig van Agnes en de anderen? Als ontwikkelingsroman van een vrouw die teleurgesteld is in het leven, in de liefde, in haar werk, krijg je weinig informatie toegespeeld. Misschien heeft zij zich wel als een heartless Bitch gedragen tegenover haar jonge minnaar. Misschien heeft zij haar ouders echt iets onvergeeflijks aangedaan en is het bijzonder dat zij haar vergeven (p.219). We moeten het doen met wat er staat.
Veel betekenisvolle verwijzingen kun je zien liggen, maar waar ze naar verwijzen en hoe je daar iets als een betekenis aan kan toekennen, dat gaat me slechter af.
Hoewel?
Zoeken we het allemaal niet veel te ver? Een omweg is tenslotte óók een weg van A naar B. Alleen wat langer. We zouden dus ook simpelweg kunnen zeggen dat dit boek de weg aflegt van Dickinsons gedicht Ample make this bed tot de vertaling ervan Spreid dit bed met zorg. De titel van dit gedicht dekt ook nog eens de lading van het hele boek dat er tussenin ligt: A country burial.
Wanneer Agnes op p.213 de oplossing ziet van de vertaling: “Aanvoegende wijs. Het was een aanvoegende wijs”, begint zij haar platteland begrafenis.
Is De omweg eigenlijk een uitgebreide analyse van dit gedicht?
Maakt deze constatering het lezen van dit boek avontuurlijker? En de leesclubavond interessanter? Want die is dan wel voor gevorderden, dunkt me.

VOOR DE BOEKHANDEL EN BIBLIOTHEEK:
Klik op Barcode voor leestips De omweg – Gerbrand Bakker voor de PDF met barcode.
Deze code kun je uitprinten op je eigen briefpapier en vervolgens in het betreffende boek vouwen.
Zo kunnen klanten met een smart phone al in de winkel of bibliotheek zien of deze titel iets is voor hun leesclub.
(App’s waarmee je zo’n QR-code kunt lezen zijn b.v. QuickMark of QRReader (iPhone), of google naar QR codes voor Android.)

Flaptekst
Amsterdam. Een vrouw verdwijnt. Haar echtgenoot wordt verhoord door een begripvolle agent en gaat te rade bij zijn schoonouders. De vrouw heeft een huis gehuurd, ver weg, in Wales. Om een nieuwe start te maken. Ze wil dingen vergeten, is gevlucht voor lastige situaties en pijnlijk nieuws. Misschien komt alles toch nog goed. Het is november, het wordt december. Een botte schapenboer slacht een lam, een huisarts zit zich dood te roken in zijn lege praktijk, de vrouw laat haar haren kort knippen door de plaatselijke kapster. Van de tien witte ganzen op het veld bij het huis zijn er na twee maanden nog vier over. En wat moet ze met de vriendelijke maar ongrijpbare jongen die op een nevelige namiddag over de muur rondom haar tuin springt? De dag voor kerst schepen de echtgenoot en de politieagent zich in op de boot naar Hull. Ze komen steeds dichterbij, de tijd begint te dringen.

Gerbrand Bakker vertelt op een sensuele manier, met altijd weer onverwachte wendingen, over een jonge vrouw, die probeert te ontsnappen aan haar ondraaglijk geworden omstandigheden. Het is het verhaal van iemand, die midden in het leven gedwongen is opnieuw te beginnen. Als zij maar de kans krijgt.

Waar speelt het zich allemaal af?
Huize Gwynned (p.209), genoemd naar de hele provincie van Wales waar het in ligt. De naam verwijst dus naar een groter geheel. Wel mooi daar:

“Heel lang had ze naar een bouwwerk gestaard dat langs het spoor stond: een rode bak op heel hoge, zwarte poten, met een tuit” (p.207):

Nog meer plaatjes:

Een 'stile'

Een 'kissing gate'

Tijd (2009)

“Vrijdag 27 november” (p.66) 27 november viel in 2009 op een vrijdag. Op die dag viel ook het islamitische Offerfeest. Op deze dag wordt gevierd dat Abraham, die bereid was zijn zoon Isaac te offeren in opdracht van God, door ingrijpen van God, Isaacs keel niet hoefde door te snijden. Tijdens het offerfeest slachten moslims een lam dat zij delen met anderen.
18 november gaat Agnes naar de huisarts met haar dassenbeet. (p.26)
Drie mannen, de huisarts, Rhys Jones en Bradwen Jones zeggen alledrie  op dezelfde stellige wijze dat Agnes niet gebeten kan zijn door een das, want die zijn schuchter.

Leuke verwijzing naar ‘Boven is het stil’ op p.212: “Beneden bleef het stil”.

Personages.
– Agnes/Emilie.
Wat weten we eigenlijk van haar? Ze is ziek. Ze had vragen over haar vruchtbaarheid. Ze doceerde Engelse literatuur aan de universiteit en had een korte relatie met een eerstejaars student. Haar ouders zijn weinig invoelende mensen op een kleine etage in de Rustenburgerstraat in Amsterdam met de hele dag de tv aan.
– Bradwen
De zoon van Rhys Jones, de jongen met het ‘lamslijf’ (p.209). Hij dreigt dezelfde rol in Agnes’ leven te gaan spelen als je 20-jarige student een half jaar geleden. Maar ze vermaant zichzelf: “Niet nog een keer (..) zeker niet nu.”
Met kerstmis, de dag waarop het Lam Gods geboren wordt, gaat zij met het ‘lamslijf’ naar bed. De dag erna sluit zij hem op en sterft zij zelf.
Opmerkelijk is dat de mensen in Amsterdam geen naam hebben. Pas als ze in Engeland zijn, krijgen ze een naam: De agent wordt daar Anton, de man wordt Rutger. In A’dam hebben de personages rollen. De agent, de man, de vader, de moeder.
– Rhys Jones,
de vader van Bradwen. Een onbehouwen macho en schapenhouder. Hij slacht het lam.
– De weduwe Evans.
Zij leeft voort in haar geur die Agnes voortdurend om zich heen ruikt. Zij is aan haar eind gekomen in de ganzenwei, aangevreten door dieren.
Agnes zal ook in de ganzenwei aan haar zelfgekozen eind komen. De ganzen houden de wacht bij haar.
Bij haar dood maakt Bakker een onverwachte koppeling met de moeder van Bradwen.
– De man/Rutger.
Wat weten we van hem? Hij is jaloers op de jonge student die met Agnes een relatie had. Van pure wanhoop heeft hij haar bureau op de universiteit in de fik gestoken. Bij zijn schoonmoeder kan hij niet op veel sympathie rekenen. Bij zijn schoonvader slechts op onverschilligheid. Wanneer Agnes is haar voet gebeten wordt, wordt Rutger in zijn voet ‘gebeten’ door de boeken van Agnes.
– De agent/Anton.
De politieagent die onmiddellijk een vriendschappelijke band heeft met Rutger. Zijn rol en motivatie blijft onduidelijk. Of het moet zijn veroveringsdrift zijn voor Rutger.
– De oom van Agnes
die tot zijn middel in de vijver van het hotel ging staan. Deze tragische oom staat model voor Agnes levensloop. Zij gaat ook tot haar middel in het water staan en gaat ook een wandmeubel maken. Niet om over haar doodsdrift af te komen, maar om een ‘wandmeubel’ te maken waarin zij rustig kan sterven. (p.47)

Huilen
p.70 Toen ze zich in de achteruitkijkspiegel zag, begon ze te huilen.
p. 53 Ze begon te huilen “hoe lang de laatste afdeling TIME AND ETERNITY”.

Spiegels
Agnes heeft iets problematisch met spiegels. Ze huilt regelmatig als zij zichzelf in de spiegel ziet. Haar levenseinde spiegelt zich dan ook met de weduwe Evans en dat van haar oom. De beet in haar voet met de krat boeken op de voet van haar man. Haar leven en dat van Emily Dickinson (ze stelt zich zelfs voor als Emilie).

Matras
Agnes heeft uit Amsterdam een matras meegenomen. Rhys Jones heeft een bed weggehaald uit het huis. Agnes legt een matras neer in het ganzenhok om te sterven. Emily Dickinson heeft het gedicht geschreven over de matras. Agnes’ sterfbed.

Ganzen
En waar staan de telkens in aantal afnemende ganzen voor?

Het gedicht waar het allemaal om draait:

A Country Burial

Ample make this bed.
Make this bed with awe;
In it wait till judgment break
Excellent and fair.

Be its mattress straight,
Be its pillow round;
Let no sunrise’ yellow noise
Interrupt this ground.

Ook in de film Sophies Choice, speelt dit gedicht een grote rol. Het is de zegen die de twee zelfmoordenaars krijgen in hun sterfbed.
Dit gedicht komt uit afdeling vier van Dickinsons verzamelde gedichten: Time and Eternity. Een afdeling die Agnes tot tranen toe roert.

Hoe maak je haddock??

Deze haddock maakt Bradwen klaar op p. 112:

Schelvis (haddock) uit de oven (5 personen)

3/4 kop melk
2 theelepels zout
2 to 3 schelvis filets
3/4 kop broodkruim
1/4 kop geraspte Parmezaanse kaas
1/4 theelepel gedroogde tijm
1/4 kop gesmolten boter
paprika
peterselie
partjes citroen

Bereiding
Verwarm de oven voor op 260°. Ovenrek bovenin de oven plaatsen. Doe de melk in een ondiepe schaal; meng de zout erin. Meng in een andere ondiepe schaal de broodkruim, parmezaan en gedroogde tijm. Doop eerst de visfilets in de melk, dan in het broodkruimmengsel. Leg de schelvis op een ingevette ovenschaal. Verdeel de boter er overheen. Bak de schelvis 12 tot 15 minuten op de bovenste bakplaat. Strooi de paprika er overheen en garneer met peterselie en citroen.

En dit is volgens mij het portret van Emily Dickinson dat Bradwen the creeps geeft (p.176):

"She gives me the creeps"

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: