Adriaan van Dis – Tikkop

Idealisten die willen blijven dromen
In Tikkop beschrijft Van Dis hoe het eruit ziet wanneer je je idealen overeind probeert te houden terwijl je voortdurend struikelt over de ruïnes van die gedroomde werkelijkheid. Want het mogen dan wel ruïnes zijn, het waren wel jóuw idealen. En het moet gezegd, hoofdpersoon Marten Mulder draagt zijn nederlaag met verve. En Mulder kennen we nog uit De Wandelaar waarin hij zijn idealen t.o.v. de illegalen in Parijs op de proef zag gesteld.
Tikkop
is een boek voor idealisten die het dromen niet willen verleren, ondanks de nachtmerries. Mulder is zo iemand. Of het nu het ideaal is van een perfect geperste broek of het rechtvaardig willen leven te midden van een bevolking die geen idee heeft wat dat inhoudt; Mulder blijft erin geloven.
Voor mensen die de jaren zestig hebben meegemaakt, is dit een boek waar je het lang over kunt hebben. En voor mensen die nu meemaken wat er in de Arabische wereld aan vrijheidsdrang ontluikt kan het een huiveringwekkend kijkje in de toekomst zijn.
Voor alle mensen die blij waren dat de Sjah van Perzië werd verdreven, dat Saddam Hoessein het veld moest ruimen, en voor de mensen die ‘Cuba si’ met Jean Ferrat hebben meegezongen, eind jaren zestig (http://www.paroles-musique.com/paroles-Jean_Ferrat-Cuba_Si-lyrics,p10293).
Maar let wel, in Tikkop blijft veel onuitgesproken. De roman wordt bevolkt door Einzelgänger. Niemand heeft een nauwe band met elkaar. Slechts het verleden verbindt de personages, maar ook dat verleden is brokkelig.
De Lezersvriend vindt het daarom geen geheide aanrader voor je leesclub. Maar als je in de jaren zestig en zeventig lekker hebt meegedaan, kun je aan de hand van dit boek weer eens herinneringen ophalen en ze spiegelen aan nu.

VOOR DE BOEKHANDEL EN BIBLIOTHEEK:
Klik op Barcode voor leestips Tikkop – Adriaan van Dis voor de PDF met QRcode.
Deze code kun je uitprinten op je eigen briefpapier en vervolgens in het betreffende boek vouwen.
Zo kunnen klanten met een smart phone al in de winkel of bibliotheek zien of deze titel iets is voor hun leesclub.
(App’s waarmee je zo’n QR-code kunt lezen zijn b.v. QuickMark of QRReader (iPhone), of google naar QR codes voor Android).

Flaptekst
Tikkop is een roman over verraad, maar ook over vriendschap en liefde voor een taal en een land. Het vertelt de geschiedenis van twee blanke mannen – de Nederlander Mulder en de Zuid-Afrikaan Donald – die als student betrokken raakten bij het internationale verzet tegen de Apartheid. Na veertig jaar halen ze de banden weer aan en verkennen hun gevoelens van weleer: er is een liefde gedeeld, er zijn vrienden verraden, idealen verloochend. De werkelijkheid van het nieuwe Zuid-Afrika lijkt anders dan de droom van toen.
De in Parijs wonende Mulder vestigt zich een tijd in de Kaap, waar Donald zijn strijd voortzet in een verstikkend vissersdorp. De lokale bevolking voelt zich aan alle kanten verraden: hun visrechten zijn verkwanseld door corrupte leiders, er is geen werk en hun kinderen vluchten in de tik – een goedkope drug.
De twee mannen ontfermen zich over een talentvolle verslaafde die zij een nieuwe toekomst willen bieden – die jongen moet alles goedmaken…

Omslag
Wat vertelt deze foto? Is het het meisje op p.100?

Personages
Marten Mulder
Donald (Stefaan) Treghardt
Sarah, z’n Franse vrouw
Stienie, de buurvrouw
Cathérine
Charmein en haar zoon Hendrik
Winston

Zijn deze personages van vlees en bloed? M.a.w., kun je je er zodanig mee identificeren dat hun lot je naar de keel grijpt?
Wanneer is dat? Of heb je dat helemaal niet? Hebben ze eigenlijk wel een band met elkaar? En zo ja, waar bestaat die band uit?
Mulder heeft smetvrees. Hoe kan het dat hij zich zo thuis voelt in de rotzooi?
Wat is het verschil tussen Marten en Mulder?

Indeling
De hoofdstukken zijn niet genummerd.
Soms zijn de hoofdstukken ingedeeld door een afbeelding van een zwart visje, soms door een witregel. Ik kan niet zo snel ontdekken waarom er soms een visje staat en soms een witregel. Jij wel?

Thema’s en vragen:
Wat is dat voor vriendschap tussen Martin en Donald? Wat is het verschil tussen deze vriendschap en die tussen de mannen nu: meneer Mulder en de dokter?

Wat voor ‘strijder’ voor de goede zaak was Marten eigenlijk? Zie zijn diefstal en verkoop van de oude kaart uit de Bibliothèque National? Waar heeft hem dat gebracht? Het lijkt wel slapstick. (p.125) Maar heeft de schrijver ook dit effect voor ogen? Of is het eerder tragisch bedoeld?

Gezien de verhoudingen in het dorp, is het dan wel logisch van Donald om na de ontdekking van het drugsnest, van het wrak dat voor de kust ligt, juist de burgemeester te bellen en niet de politie? (P.72) Want de politie, zagen ze, was toch nadrukkelijk op zoek naar dit soort activiteiten. Zit Donald net zo gevangen in het dorpse gekonkel? Maakt hij er net zo goed deel van uit als de burgemeester en de stropers en de tikkops?

Tik, christal meth
Wat dit met mensen doet lees je hier: http://joelroerig.com/2007/12/15/drugs-verlamt-de-kaap/

‘Een goed mens’
p.44: “Je bent een goed mens”, zegt de buurvrouw. Daarop ontspint zich een korte dialoog.
Wat zegt dat over hoe je een goed mens kunt zijn in dit land?
In het verlengde hiervan de vraag die op p.86 staat: ‘Hoe kan je een dorp redden dat je niet wil zien?’
Zou dit een thema kunnen zijn ook voor je eigen leven?
Kun je op de plaats van ‘dorp’ nog meer plaatsen? ‘Je geliefde’, ‘een buurt’, ‘je afdeling’?

Sentimental journey
De reis van Mulder staat in het teken van zijn ‘sentimental journey’. Toch lijkt het erop dat er in Zuid Afrika meer herinneringen verschijnen aan Parijs dan aan Zuid Afrika zelf?
Is deze reis vergeefs te noemen? Is dit retourtje Kaapstad niet een enkeltje teleurstelling? Maar (vooral) de Parijse herinnering aan Cathérine heeft hij terug!
De boekhandel ‘Présence Africaine’ bestaat trouwens echt in het 5e arrondissement (p.129).
Zou dit een les zijn die uit deze roman te trekken is: als je op plek A zoek gaat naar herinneringen, vind je die van plaats B.

Ziekte
Mulder is niet gezond. Hij heeft twee beroertes gehad (p.13) en heeft medicijnen nodig. Er zitten gaten in zijn geheugen. Hij denkt als een ‘tikkop’.
Dan krijgt hij nog een sterke coctail tegen tetanus.
Donald is arts. Zou hij staan voor de machteloze geneesheer in een ziek land?
Hendrik is ook ziek van de tik.
Maakt de schrijver eigenlijk aannemelijk dat deze jongen zo briljant is? Of projecteren de twee mannen slechts hun eigen idealen op deze jongen: Donald zijn geneeskundige  en Mulder zijn morele idealen.  Is Hendrik slechts een versie van Zuid Afrika die hanteerbaar is? Want een heel land kun je niet in huis nemen.

Spionnen
Op p. 135 staat dat ‘ze’ de vader van Cathérine hebben ‘neergeknald in zijn portiek’. Wie zijn ‘ze’? In opdracht van de vader van Donald, die leier Karel Treghardt? En misschien na ontdekking van de envelop die Marten niet heeft meegenomen?
En die misschien tot gevolg heeft gehad dat Cathérine vijf jaar de gevangenis in verdween?
“Hij wilde nodig zijn, maar wist niet hoe.” P.150
Rond deze lijn is erg veel onuitgesproken. Dat maakt het lastig om precies te weten te komen wat er gebeurd is. Voor tips houd ik me aanbevolen.
Deze verhaallijn deed me overigens denken aan die van de roman In de ban van mijn vader van Sandro Veronesi. Daarin komt een linkse jongen erachter dat zijn  rechtse vader voor de communisten spioneerde. Indrukwekkend boek.

Het briefje bij het Spar-prikbord
Een rode draad is de schreeuw om aandacht die en gevangene heeft laten ophangen op het prikbord van de Spar. Gek dat dat briefje daar hangt. Wie heeft het daar opgehangen? Mulder neemt het briefje mee, teneinde zich telkens schuldig te voelen dat hij die gevangene niets schrijft. Tot hij op p.214  enkele pogingen onderneemt. Zou de gevangene er baat bij hebben? Er blij mee zijn? Wat wil hij er eigenlijk in vertellen? Of wil hij het het liefst toch over zichzelf hebben?

Houden van Zuid Afrika
Deze mannen houden van dit land. Hoe verschillend houden ze ervan? En van welk Zuid Afrika houdt Mulder eigenlijk? Is dat het Zuid Afrika wat hij in Parijs leerde kennen?
En van welk Zuid Afrika houdt Donald eigenlijk? Misschien toch van het Zuid Afrika van vóór de afschaffing van de apartheid?
Waarom wel en waarom niet?

Op p.140 blijkt hoe de vloedgolf en de storm hebben huisgehouden. Wat brengt dit natuurgeweld aan de dag in het dorp? Wat verandert er voor Donald, Charmein, Hendrik, Mulder en de andren? En waarom?

Vissersdorp = De wereld?
Hoe universeel is dit vissersdorp? Zijn hier niet de gewone tegenstellingen werkzaam die overal spelen in kleine gemeenschappen? Tussen de ‘gestudeerde’ dokter die afwijkend gedrag vertoont. En de slechter opgeleide andere dorpelingen?

En last but not least:
Komt het ooit nog goed met Zuid Afrika?
En zou je er, na het lezen van Tikkop er nog op vakantie willen?

Muziek en plaatjes

De Beretta, het enige dat Marten meteen, blindelings herkent uit hun ‘Parijse’ tijd p.79 en p.138

Muziek rond 1970 die in Tikkop genoemd wordt:
Dollar Brand (Abdullah Ibrahim)
Hugh Masekela
Miriam Makeba

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: