Arnon Grunberg – Huid en haar

Arnon Grunberg – Huid en Haar

Econoom Roland Oberstein is de zon waar omheen de vrouwen draaien. Totdat er een meteoriet inslaat, Gwendolyne.
Roland wil afstand bewaren tot de werkelijkheid. Hij vindt dat je je leven als een soort exil moet zien: “Bij ballingschap hoort gelatenheid, een lichte distantie, een zekere stilte.” Oberstein heeft daarom geen eigen huis. Hij leeft of in een hotel, of bij een hospita. Nergens vindt hij de rust die hij zoekt. En stilte? Hij wordt voortdurend belaagd door stoorzenders. De exil kan niet lang duren. Op p.411 “Is er bezit van hem genomen”. Dat is in het hoofdstuk ‘De markt’. Dat betekent in economische termen dat je verkocht bent. In andere handen overgegaan. Maar Oberstein weet de prijs nog niet waarvoor hij van de hand is gedaan.

Aan de lezers die niet zo van seks houden, raad ik aan om deze roman ongelezen te laten. “Het allerergste”, om met Martin Ros te spreken, gebeurt zeer vaak.

Maar als je hem wel leest krijg je te zien hoe de moraal van de ‘beleefde nieuwsgierigheid’ kan leiden tot massamoord of zelfmoord…

VOOR DE BOEKHANDEL EN BIBLIOTHEEK:
Klik op Scan voor leestips Huid en haar – Arnon Grunberg voor de PDF met QRcode.
Deze code kun je uitprinten op je eigen briefpapier en vervolgens in het betreffende boek vouwen.
Zo kunnen klanten met een smart phone al in de winkel of bibliotheek zien of deze titel iets is voor hun leesclub.
(App’s waarmee je zo’n QR-code kunt lezen zijn b.v. QuickMark of QRReader (iPhone), of google naar QR codes voor Android).

Flaptekst
Roland Oberstein, universitair docent economie in Fairfax, is vader en gelukkig gescheiden. Zijn vriendin Violet woont in Amsterdam en is ontwerpster van damestassen. Ze wordt tot wanhoop gedreven als Oberstein onaangedaan lijkt te zijn door haar overspel. Tijdens een conferentie over de Holocaust ontmoet Oberstein de Amerikaanse Lea, biografe van kampcommandant Höss. Gedeelde belangstelling voor volkerenmoord blijkt de basis van een intensieve vriendschap. Maar dan keert Oberstein op dringend verzoek van zijn ex-vrouw terug naar Nederland om te helpen bij de opvoeding van hun zoon. Daar maakt hij kennis met de onvermoede consequenties van kennisoverdracht.

Hoofdstukindeling
I Frivoliteit
II Provocatie (14 hoofdstukken)
III Diversificatie (19 hoofdstukken)
IV Consumptie (14 hoofdstukken)
V De prijs van het vlees ( 31 hoofdstukken)
VI De markt (41 hoofdstukken)
VII Het vangnet (48 hoofdstukken)

Leest dit lekker weg? Of is het verwarrend?

Personages
– Roland Oberstein, (41) econoom, al drie jaar verbonden aan de George Mason universiteit USA.
– Sylvie, zijn ex-vrouw tandarts.
– Jonathan, de zoon van Roland en Sylvie.
– Violet zijn Amsterdamse vriendin, ontwerpt tassen. (Freud zag de damestas (en de portemonnee) als symbool voor het vrouwelijk geslachtsorgaan…)
– Lea, de Amerikaanse holocaustdeskundige, schrijft boek over Auschwitz baas Höss.
– Haar man Jason Ranzenhofer, ‘stadsdeelvoorzitter’ van Brooklyn. Hij gaat reviaans in de weer met een UPS-besteller.
– Gwendolyne, een studente die met Lieke wedt dat zij Roland zover krijgt om zijn excuses aan te bieden aan haar paard. Of wedden ze om iets anders?
– Lieke de vriending van Gwendolyne, met wie Roland ook het hooi in duikt.
– Mevrouw Oberstein, de moeder van Roland.
– Antoinette, de smachtende hospita van Oberstein.

Met welk personage kun je je het beste identificeren?
Wie is het sympathiekst en wie het vervelendst?
Aan wie erger je je het meest?
En waarom natuurlijk!
Lijkt Roland op z’n moeder? In welk opzicht?

Net echt allemaal!
Het is allemaal erg nauwkeurig. In Fairfax is inderdaad een Best Western hotel, op 3535 Chain Bridge Road
Fairfax, VA 22030, United States.En dit hier is één van de kamers.

Het Center for the study of Public Choice van de George Mason universiteit bestaat ok gewoon: http://www.gmu.edu/centers/publicchoice/index.htm.

En het restaurant waar Roland regelmatig eet, Nice Matin’ in New York ook: 201 W. 79th St., New York, NY 10024 
at Amsterdam Ave:

En er is zelfs een echte Ranzenhofer actief in de New Yorkse politiek: Michael (dus niet Jason) Ranzenhofer werd gekozen in de senaat van de staat New York in 2008

De titel
Letterlijk komt de titel voor op p.416 wanneer Gwendolyne hem zoent “alsof er na hem niets meer komt. Alsof ze hem wil opeten, alsof ze hem wil verslinden met huid en haar.” Dat doet deze relatie dan ook. De neergang is dan onontkoombaar. Van Roland en van Gwendolyne.
Of vind je de titelverklaring van Elsbeth Etty beter? Zij vindt de verklaring in het boek van Borowski dat Roland op het laatst leest. Het stuk over een nieuwe manier van lijkverbranding in Auschwitz p.519.

Hoe ‘beleefde nieuwsgierigheid’ kan leiden tot massamoord of zelfmoord
Vragen:
– Is Huid en Haar een leuke roman? Kun je meekomen met de personages? Of blijven ze afstandelijk?
Grunberg doet er veel aan om die afstand te waarborgen. Hij blijft mensen soms tot in het absurde bij hun functie noemen, de ‘handelaar in satelliettelefoons’ b.v. Wat doet dat met je als lezer? Hoe weet hij nog meer met zijn stijl afstand te bewaren?

– Roland Oberstein, is dat een goede minnaar? Vindt u de talloze seksscènes goed beschreven?

– Adam Smith is ook een opzichtige rode draad in de roman. Deze (Schotse – zie kaft!!) grondlegger van de economie vond dat het nastreven van het eigen, individuele belang uiteindelijk ook het maatschappelijk belang het best zou dienen. In een vrije markt zou het menselijk handelen het meeste opleveren voor de maatschappij als geheel. Hij voorzag dat in deze vrije markt  een ‘onzichtbare hand’ zou zorgen voor harmonie en evenwicht.

– In deze roman is ook een markt werkzaam van affectie, aandacht en intimiteit. Eigenbelang is op deze markt ook een zichtbare drijfveer. Dient dat eigenbelang de mens het best? Brengt in dit vrije seksuele verkeer de ‘onzichtbare hand’ harmonie en evenwicht? Waarom niet/wel? Waarom nog niet?

– Het sleutelwoord in de economie is volgens Oberstein schaarste (p.481). “Vraag en aanbod. Je moet het zien als spel. Handel is spelen. Ik ben gekomen om te handelen.”
Als je alle personages één voor één afgaat. Hoe zijn ze dan deze economische definitie in te delen. Wie heeft schaarste aan wat? En wie kan die schaarste opheffen?

– Rond schaarste kan zich een fascinerend spel afspelen en “een spel wordt pas echt interessant als je het meent, of als het er niet meer toe doet of je het meent of niet“ (p.149). Dat je als mens behoorlijk flexibel moet zijn blijkt op p. 345: “Er is niets dan rollenspel. Vrijheid is de mogelijkheid om te wisselen van rollenspel, van het ene spel in het andere glippen. () Steeds maar weer, van het ene spel in het andere, tot de dood erop volgt.”

– Oberstein besluit op p.413 om met Gwendolyne mee te gaan naar haar paard. Waarom doet hij dat? Hij verbaast zich er zelf ook over: “Het zal wel ergens goed voor zijn.” Waar zou het goed voor zijn? Toch niet alleen voor de voortgang van de plot?

– Heeft Grunberg een punt wanneer hij alle intimiteiten tussen mensen afzet tegen wat het de betrokkenen oplevert? Dus dat je nooit voor niks van iemand houdt, maar dat je  er zelf beter van wilt worden.

– Roland citeert aan het einde als een soort verontschuldiging, Borowski: “Ik was op een beleefde wijze nieuwsgierig”. Heeft zijn beleefdheid hem naar de afgrond getrokken? Door beleefdheidshalve belangstelling te veinzen voor het paard van Gwendolyne? Voor alle waanzin om hem heen?
Het zou goed zijn om alle handeling die expliciet uit beleefdheid wordt gemotiveerd op een rijtje te zetten.
Vervolgens dit rijtje confronteren met de uitspraak: …haar boeken las hij niet of slechts uit beleefdheid, “omdat ook beleefdheid een kwestie van discipline is.”
Oberstein is een extreem voorstander van discipline. Dat blijkt een tragisch streven.
Discipline is immers ver te zoeken bij Oberstein. Het blijft een droom, een ideaal waar hij tot op het laatst op blijft hopen. Is beleefdheid een onmogelijkheid?

– Een lange rode draad is de holocaust. Lea, Roland en zijn moeder zijn daar alle drie op een andere manier mee bezig. Wat is de functie van dit thema? In welk economisch spel speelt dat een rol? Roland leest ergens het boek 1940-1945 Années érotiques : Vichy ou les infortunes de la vertu. Dat gaat grofweg over de erotische betrekkingen tussen Franse krijgsgevangen in Duitsland met Duitse vrouwen (wraak-motief) en Duitse soldaten in Vichy Frankrijk met Franse vrouwen (overlevingsmotief). Maar veel belangrijker is het citaat uit Borowski op p. 519. “Ik was op een beleefde manier nieuwsgierig. Daarin leidt een volstrekt amorele houding uiteindelijk tot genocide.
Oberstein concludeert hierna dat hij zich ook liet leiden door beleefde nieuwsgierigheid. Dat leidde uiteindelijk tot een poging tot zelfmoord.
Oberstein is ervan overtuigd dat het handelen vanuit deze beleefde nieuwsgierigheid hem tot een goed mens maakt. Dat is zijn moraliteit.
Daardoor heeft hij een zoon gekregen met Sylvie, daardoor gaat hij allerlei seksuele relaties aan en stort hij zich zelfs in een SM-avontuur met Violet.

– Aan het einde stelt Ranzenhofer hem gerust: “Ik denk wel dat ik kan helpen”. Wat gaat Oberstein hierna allemaal tegemoet?
En zal hij daar een probleem mee hebben?
Welk avontuur zal hierop volgen? Zal hij uit deze beleefde nieuwsgierigheid ook jasons seksslaaf worden om een greencard te krijgen?

De factor lust is in zijn nieuwsgierigheid net zo belangrijk als beleefdheid.
Morele mensen maken keuzes vanwege hun wens om een goed mens te zijn. Bij Oberstein wordt iedere keus bepaald door de wens om zichzelf als lustmachine (als ‘levende dildo’) tot zijn recht te laten komen.
Zal Oberstein uiteindelijk kunnen voldoen aan de wensen van Jason? Voelt hij zich zo vrij om in dit andere rollenspel te glippen? Zie p.345: “Vrijheid is de mogelijkheid om te wisselen van rollenspel, van het ene spel in het andere te glippen () tot de dood erop volgt.”

Of is de traan die hij laat om de hele situatie rond Gwendolyne (p.516) een teken dat hij de moraliteit van de beleefde nieuwsgierigheid achter zich gelaten heeft?

Moraal van het verhaal?
– Vrije seks leidt tot kapotte levens?
– Onafhankelijkheid is een mythe die je te gronde richt als je er teveel in gelooft?

– ‘beleefde nieuwsgierigheid’ kan leiden tot massamoord of zelfmoord
– En wat dit boek aan de lezer buiten dit alles te vertellen heeft? Dat spreekt uit dit citaat: “Was dat niet een van de doelen in het leven, dat het uit mooie verhalen moet bestaan?”

En als je nog andere thema’s en stellingen heb gevonden, laat het me weten.

Gedicht
Op p.348: wordt dit gedicht van Paul Celan voorgelezen

Es war Erde in ihnen, und
sie gruben. . . .

Es kam eine Stille, es kam auch ein Sturm,
es kamen die Meere alle.
Ich grabe, du gräbst, und es gräbt auch der Wurm,
und das Singende dort sagt: Sie graben.

O einer, o keiner, o niemand, o du:
Wohin gings, da’s nirgendhin ging?
O du gräbst und ich grab, und ich grab mich dir zu,
und am Finger erwacht uns der Ring.

Advertenties

3 Reacties

  1. Hallo lezersvriend, interessant blog, ik ga je volgen. Ik heb ook net Huid en Haar uit, en ik vond het weer een meesterwerk, evenals Tirza en de Asielzoeker.
    Wat ik zo goed vind is dat ik toch steeds sympathie krijg voor die onuitstaanbare hoofdpersonen van Grunberg.

    • Dag Karmozijn,
      Interessant dilemma. Onuitstaanbare personages voor wie je toch sympathie voelt.
      Ik vraag me dan altijd af of dit niet een pijnlijke vorm van eigenliefde is.
      Herken ik die onuitstaanbaarheid in mijzelf en houd ik er daarom van?
      Als ik zoiets vermoed, neem ik graag de tijd voor zelfonderzoek. Als ik eraan toe kom.
      Maar in een leesclub levert dit altijd stof op tot hardop nadenken.
      Groeten van de Lezersvriend

      • Beste lezersvriend,
        een pijnlijke vorm van eigenliefde, daar had ik nog niet aan gedacht, interessant…
        Ik zie het ook zo: het mooie aan goede literatuur zoals die van Grunberg is denk ik (o.a.) dat het geen pamflet is, geen voorschrift van hoe je moet leven, maar dat het je daarover juist zélf laat nadenken.
        En bij Huid en Haar betekent het dat personages geen platte slechteriken of engelen zijn, maar complexe psychologie hebben.
        Zo maar enkele gedachten…
        Groeten weer, K.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: