Nicole Krauss – Het grote huis

Nicole Krauss – Het grote huis
Het grote huis van Nicole Krauss is een echt puzzelboek. Alle lijnen die door elkaar lopen, zijn niet bij eerste lezing duidelijk. Krauss roept maar liefst vijf Ik-personen op die allemaal hun eigen verhaal vertellen: En vaak komt een groot, vermist bureau ter sprake en Daniel Varsky, een Chileense dichter.
Nicole Krauss heeft in een interview gezegd dat we in dit boek niet teveel naar allerlei betekenissen moeten zoeken, maar als lezer heb je niet zo veel aan deze bescheidenheid.
Hoe je ook denkt over Krauss als schrijver, ze is niet argeloos. Zij lijkt zeer nauwkeurig uit te kiezen wat ze wel en wat ze niet opschrijft. Daarom is het juist zo  aardig om te bekijken welke keuzes die zij gemaakt heeft in elkaar grijpen en met elkaar te maken hebben.
Wanneer je dat doet, dan wijzen alle verhalen eigenlijk maar naar één richting, één idee: doe geen moeite alle brokstukken, herinneringen, wrakstukken, verlangens, verloren voorwerpen bij elkaar te zoeken en tot één sluitend geheel te maken. Wanneer die heelheid bereikt is, zul je sterven.
Kijk, zulke ferme uitspraken klinken altijd goed na het lezen van zo’n roman. Uit allerlei fragmenten en details een mooi, sluitend geheel maken, dat is een aantrekkelijk tijdverdrijf. En na afloop kun je zeggen: ik leef nog!
Maar er zijn veel meer mooie ideeën te halen uit deze roman. Het houdt niet op.

Met Het grote huis beleef je gegarandeerd een lange leesclubavond.

VOOR DE BOEKHANDEL EN BIBLIOTHEEK:
Klik voor Scan voor leestips Het grote huis – Nicole Krauss voor de PDF met barcode.
Deze code kun je uitprinten op je eigen briefpapier en vervolgens in het betreffende boek vouwen.
Zo kunnen klanten met een smart phone al in de winkel of bibliotheek zien of deze titel iets is voor hun leesclub.
(App’s waarmee je zo’n QR-code kunt lezen zijn b.v. QuickMark of QRReader (iPhone), of google naar QR codes voor Android).

Flaptekst
Een Amerikaanse schrijfster werkt al vijfentwintig jaar aan het bureau dat ze heeft overgenomen van een jonge Chileense dichter. Op een dag wordt het opgeëist door een jonge vrouw die beweert zijn dochter te zijn. Vanaf dat moment raakt de schrijfster de greep op haar leven kwijt.
Rond dezelfde tijd doet een Engelsman een verbijsterende ontdekking over de vrouw met wie hij al tientallen jaren is getrouwd.
Dit geheim ondergraaft al zijn zekerheden. In Jeruzalem werkt een antiekhandelaar intussen aan de reconstructie van zijn vaders studeerkamer in Boedapest, die tijdens de Tweede Wereldoorlog na een razzia is leeggeroofd. Wat deze mensen met elkaar verbindt, is een groot bureau met vele laden, dat een heel verleden met zich meedraagt.

Hoe pak je het aan?
Hoe pak je dit aan als leesclub? Eigenlijk moet je het twee keer lezen. Maar als je die tijd niet hebt, of daar geen zin in hebt, kun je de boel verdelen. Als je met z’n vieren bent kun je afspreken dat ieder één ik-personage nog een keer leest. De laatste, Weisz, die is kort, die doe je allemaal.
Of je kunt afspreken dat iemand een tijdlijn bijhoudt van alle gebeurtenissen. Dat is heel handig. Er worden nogal wat jaartallen genoemd. Dus zo kun je een schema maken van alle gebeurtenissen. Dat vergemakkelijkt het puzzelen enorm.
Ik begon met de tijdlijn van het bureau, maar er zijn er meer te maken.
Bureau: in 1944 uit het huis in Boedapest gehaald. Toen dook het in 1948 op bij Lotte Berg in Londen. Zij kreeg het van haar minnaar. De vader van het kind dat zij ter adoptie afstond? Zij gaf het in 1970 aan Daniel Varsky. Hij gaf het in1974? aan de Amerikaanse schrijfster Nadia, die het vijfentwintig jaar later, in 1999, aan Lea Weisz meegeeft, omdat zij denkt dat zij de dochter van Daniel Varsky is. Dat was wrsch. de opzet van haar vader die via de agenda van Varsky (die krijgt hij van Arthur op p. 334) het bureau traceert. Maar waarom laat hij het laatste deel van zijn jarenlange zoektocht aan zijn dochter over?

Indeling van het boek
Deel I
Recht van spreken
Ware barmhartigheid
Zwemvijvers
Leugens van kinderen

Deel II
Ware Barmhartigheid
Recht van spreken
Zwemvijvers
Weisz

Indeling per ik-persoon
Recht van Spreken

Ik = Nadia
Ze vertelt het alsof ze een verklaring aflegt voor een rechtbank. Op p. 254 lijkt het dat de rechter Dovvele is die zij diezelfde avond heeft aangereden. Maar waarom Edelachtbare met een hoofdletter?
In deel I: Het verhaal van Nadia die met R. Heeft samengewoond en met S.; is getrouwd geweest.
Waar komt de titel van het hoofdstuk vandaan? Ze vertelt het verhaal tegen een rechter, Edelachtbare. En dit telkens met een hoofdletter geschreven. Waarom? Betekent dit dat hij/zij een zeer bijzondere rechter is?  God? Waarom heeft Nadia ‘recht van spreken’?
In dit deel beschrijft ze hoe ze aan het bureau is gekomen en hoe ze het is kwijtgeraakt. Aan het eind besluit ze naar Jeruzalem af te reizen.Waarom?

In deel II is zij in Jeruzalem en staat een vreemde vraag centraal: Stel dat ik het mis had? (p. 238, 245, 246, 252) Wat betekent deze vraag in dit verhaal? Stel dat ze onterecht vertrouwen heeft gesteld in Lea? Dat zij ten onrechte haar man heeft laten vertrekken? Dat zij het mis heeft aangaande de seksuele aantrekkingskracht die zij op Adam uitoefent? Dat haar pogingen om in hem Daniel te zien (p.258) en met hem alsnog de liefde te bedrijven én hem het bureau terug te bezorgen wel erg naïef zijn?
Daarna rijdt ze een man aan die ze vervolgens begeleidt naar het ziekenhuis.
Wie is de man die zij aanrijdt aan het eind? Is het echt Dov? Hij zwerft vaak ’s nachts rond over straat en zijn vader is bang dat hij er een eind aan wil maken (p.235) en even later belooft hij dat hij “elk ziekenhuis (zal) bellen”.
Let wel dat het ‘pension misjkenot sja’ananniem’ waar zij verblijft een groot conferentie-oord is met logies. Het is de eerste joodse nederzetting, gesticht in 1860. Met een prachtig uitzicht:

misjkenot sja'ananniem, Jeruzalem

Ware barmhartigheid
Ik = Aaron. Hij is een gepensioneerde rechter de vader van Joeri en Dovvele
In deel I: Hij vertelt het aan zijn zoon Dovvele. Alsof hij hem een brief schrijft: ‘Ik zie geen heil in dat plan, zei ik tegen je’.
Dit hoofdstuk eindigt in de terugkeer van Dov, de naar Engeland vertrokken zoon. Na de begrafenis van  zijn moeder, 25 jaar later, komt hij terug naar Jeruzalem.
Dov wilde graag schrijver worden, maar die ambitie wordt door een botte opmerking van vader Aaron gefnuikt. Hoewel. Dov schrijft in afleveringen gewoon door als hij in dienst zit. Wat hij beschrijft is een krachtige beeld van een haai in een bassin, die met draden verbonden is met allerlei mensen die hun nachtmerries verdriet aan de haai doorgeven. Wat of wie verbeeldt die haai? Is dat de staat Israel? Is het Aaron zelf?
De titel van dit hoofdstuk komt van p. 235: De mensen van de Ware Barmhartigheid rapen stukjes mens op om ze zoveel mogelijk bij elkaar te leggen. En het is dan ware barmhartigheid omdat de doden hen hiervoor niet zullen belonen. Dat is eigenlijk ook wat George Weisz doet met zijn studeerkamer van zijn vader. Dat is wat in het laatste hoofdstuk staat: (p.333) “Als elke Joodse herinnering opnieuw in elkaar werd gezet… etc.”

Deel II vertelt Aaron tien dagen nadat Dov weer thuis is (p.203). Hierin spreekt hij in een monologue interieur over zijn liefde voor zijn zoon en hoe hij hem gemist heeft. Hoe hij zijn boek stiekem gelezen heeft en hoe bang hij is dat hij zelfmoord zal plegen.
Aaron is zeventig jaar oud, net als George Weisz. Maar wat heeft dit verhaal verder te maken met het bureau? Met Daniel Varsky? Of raken de verhalen elkaar wanneer Nadia iemand aanrijdt?

Zwemvijvers
Ik = Arthur Bender
In deel I vertelt Arthur (‘jaren later’, 2009?) over zijn raadselachtige vrouw (Lotte Berg, Neurenberg 1921, is schrijfster, sinds 1949 samen met Arthur) en over het kolossale bureau dat zij, toen zij hem ontmoette, al op haar kamer had staan. Ook vertelt hij over het bezoek van Daniel Varsky (winter 1970) die het bureau meekrijgt. Waarom? Zij had het toen al meer dan 21 jaar. Was Daniel Varsky de zoon van Lotte Berg?
Ze wonen in Highgate, Londen. Lotte zwemt iedere dag in The Heath. Dat is een van de drie zwemvijvers in Hampstead Heath. Dit is de gemengde vijver:

Die vijver is van belang, anders heet dit hoofdstuk niet zo. Wat is het belang van deze vijvers? Lotte duikt soms zo diep en lang, dat Arthur, die nooit meezwemt, er ongerust over is. Wat zoekt zij in die diepte?

In deel II (ca.1998) Na de dood van zijn vrouw gaat Arthur op zoek naar de geadopteerde zoon van zijn vrouw. Die blijkt al 27 jaar dood te zijn.
Van Weisz krijgt Arthur de naam en het adres van de minnaar van Lotte op een papiertje. Hij besluit het te verbranden. Waarom doet hij dat? Wie was die minnaar? Hoe kwam hij aan het bureau? Was hij misschien een foute handelaar in gestolen joods bezit? Wilde zij daarom haar kind niet?
Is Daniel Varsky misschien Edward (Teddy) Fiske? Beiden in 1972 gestorven.
Haar eerste verhalenbundel van Lotte heette Kapotte ramen. Bij Arthur wordt na het bezoek aan de adoptie-moeder een steen door het raam gegooid. Een steen die terugkeert in het verhaal van Weisz (p.336): “het glas breekt… Waar komt die steen terecht? Zijn dat verwijzingen naar de Kristallnacht (nacht van 9 op 10 november 1938)?
En nog een steen die de ruit niet kapot maakt op p.232, maar wel een verband legt met stenen die joden op het graf van hun dierbaren leggen om hen te eren.

Leugens van kinderen
Ik = Isabel (of Izzy)
Ze vertelt dit een paar jaar na 2005. Zij is terug bij Joav en kijkt terug op hun half jaar samen.
Isabel spreekt alleen in het eerste deel (in het tweede deel neemt Weisz het over). Zij beleeft een wonderlijk halfjaar (van november 1998 tot mei 1999)  bij haar vriendje Joav Weisz  en zijn zus Lea in hun grote huis in Londen. Het ligt aan Belsize Park. Best chic:

Belsize Park, Londen

Joav en Lea zijn de kinderen van George Weisz, die hun moeder jong verloren.
(Ze wonen overigens vlakbij Arthur en Lotte.)
Isabel vlucht het huis uit wanneer hun vader onverwacht verschijnt, maar komt terug als hij Lea naar New York heeft gestuurd om het bureau op te halen. Joav bekijkt als zij terugkomt de film Rood van Kieslowski, juist bij de scène waarin iemand bekent rechter te zijn geweest. Er komen nogal wat rechters en juristen (Edelachtbaren) voor in dit boek. Kent iemand deze film? Is die illustratief voor dit boek?
Maar er komen ook nogal wat schrijvers is voor. Schrijven en rechtspreken. Is dat een thema? En de ik-personen lijken bijna allemaal (behalve de schrijfster Nadia) ook hun getuigenis op schrift te hebben gesteld.
Na de dood van hun vader, verhuizen zij naar zijn huis in Jeruzalem, in de Ha-orenstraat nr.19. In 2005, na zes jaar geen contact met hen te hebben gehad, krijgt Isabel een brief van Lea waarin ze haar smeekt naar Joav terug te keren.
Wat zijn de leugens van deze kinderen? Lea liegt in ieder geval over haar verwantschap met Daniel Varsky. Maar waar liegen zij nog meer over? Of mogen we onder de ‘kinderen’ ook George scharen? Hij is immers het kind van zijn vader ter nagedachtenis van wie hij de studeerkamer reconstrueert.

Weisz
Ik = George Weisz
George spreekt alleen in deel II. Vlak voor zijn zelfmoord, juni 1999. Hij heeft de reconstructie van zijn vaders werkkamer voltooid. Hij heeft het bureau gevonden en door zijn dochter laten ophalen. Zij denkt dat ze hem te slim af is door het stiekem in een opslag te verstoppen. Hij weet de verblijfplaats van het ding te achterhalen en betaalt veel om er een half uur aan te mogen zitten. Nu voelt hij de ‘opluchting dat er eindelijk iets wegzakte’ (p.343).
Voorts doet hij hier enkele voorspellingen, waaronder die van de terugkomst van Isabel.

Moraal van het verhaal:
Plat gezegd zou je de strekking van deze roman kunnen samenvatten met:
‘Het bezit van de zaak is het einde van het vermaak.’
Of zit het dieper? Probeert Nicole Krauss ons met Het grote huis duidelijk te maken dat de stap van ‘erets Jisrael’ naar de ‘staat Israel’ uiteindelijk een suïcidale is?
Als je als mens zelf de heelheid van je herinneringen ter hand neemt loopt het fout af. Veel joden zijn dan ook ervan overtuigd dat zij moeten wachten tot de komst van de echte Messias. Hij zal het joodse volk naar Israel terugleiden.
Balt de boodschap van deze roman zich samen in het verschil tussen Arthur en George?
Arthur die de heelheid van de geschiedenis van zijn vrouw niet wil bereiken en het adres van haar eerste minnaar in het vuur gooit. En George die doorgaat tot hij ook het bureau gevonden heeft. De één leeft door met zijn onvoltooide herinneringen. De ander pleegt zelfmoord na de voltooiing van zijn verzameling.
Wie is dan de belichaming van ‘De Ware Barmhartigheid’?

Kortom
Vul al deze aanzetjes maar aan, dan wordt het nog echt wat met deze sluitende interpretatie.

Advertenties

Eén reactie

  1. uitstekende aanzet om dit geweldige boek beter te doorgronden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: