De schilder en het meisje – Margriet de Moor

Flaptekst
Het is 3 mei 1664, de dag dat een achttienjarig meisje publiekelijk wordt gewurgd op de Dam in Amsterdam. Het is een evenement waar de halve stad voor uitloopt.
Een schilder voelt geen neiging te gaan kijken. Hij heeft zijn gedachten bij een doek waar hij die ochtend materiaal voor heeft gekocht: rode en gouden pigmenten. Later die dag hoort hij van zijn zoon de details over de gruwelijke laatste minuten van het meisje.

Margriet de Moor vertelt het spannende verhaal van Elsje Christiaens, een meisje uit Jutland dat in een barre winter besluit per boot naar Amsterdam te reizen. Daardoorheen loopt het verhaal van de schilder en diens verdriet over zijn gestorven vrouw. In een lichte stijl beschrijft De Moor hoe gebeurtenissen uit zijn levensloop op de dag van de terechtstelling met de lotgevallen van het meisje verstrengeld raken, uitmondend in een doodstille ontmoeting.

Erop los interpreteren
Een boek dat genoeg vragen zal kunnen oproepen. Vragen over goed en kwaad. Wie draagt schuld? Wie doet boete? Wie is de schepper en hoe doet hij zijn werk? Hoe werkelijk is het heden vergeleken met het verleden.
Iedere vraag kan in dit boek rustig zijn antwoord bij elkaar scharrelen. Of ieder geval de indruk krijgen dat hij terecht gesteld is.
Kortom, er lekker op los interpreteren, daar houdt deze roman van.

De Titel als sleutel
De kwestie van de titel. Wie is de Schilder? Uit de historische gegevens komt naar voren dat hij Rembrandt van Rijn is. Maar waarom wordt hij dan niet bij naam genoemd? Staat hij voor alle schilders. Voor de schilderende mens? Voor de schepper in mensengedaante?

Het verleden werkelijker?
Waarom schakelt de schrijver soms over van de verleden tijd naar de tegenwoordige tijd? (P. 164 b.v. of 212.) En dat in een boek dat ook nog eens vanuit de zeventiende eeuw moeiteloos rondfladdert in andere eeuwen.  Zou het antwoord te vinden zijn met de stelling op p. 117 “Het verleden is werkelijker dan het heden”.

Het lot v.s. karakter
Grotere vragen zijn die rond schuld en lot. Op vele plaatsen benadrukt de schrijver dat Else door het noodlot gedreven naar Amsterdam komt. Dat er geen ontkomen aan is dat zij de slaapvrouw vermoorden zal. Dat haar grote opdracht in het leven is om vereeuwigd te worden door De Schilder. Niet bij leven, maar gewurgd, hangend aan de paal op het galgenveld van Amsterdam.
Als je het in dit licht beziet, is het niet zo belangrijk dat Else een rijke karakterbeschrijving meekrijgt. Is het niet zo belangrijk dat zij een motief voor de moord meekrijgt. Zijn de overwegingen van De Schilder om niet naar de executie te gaan kijken weinig waard. Meeslepende psychologische motieven zijn dan ook schaars in dit boek. Wat ze er beiden ook van mogen vinden, De Schilder en het meisje zijn gedoemd om elkaar te ontmoeten op de Volewijck. Zij dood. Hij levend.

Goed en Kwaad in handen van de Schepper
Wanneer je het lot zou koppelen aan een religieuze dimensie, aan Het Kwaad waartoe De Mens gepredestineerd is, dan is het wel aardig om te bedenken dat Else door het schrijven van haar naam eet van de verboden vrucht. De vrucht van de boom der kennis des goeds en des kwaads. Wat een toepasselijk liedje schalt er overigens door de gelagkamer als zij die letters schrijft. Letters die een anagram zijn van ‘LEES’.

Niet meer dat logisch dat Else daarna wordt verdreven uit het paradijs Aarhûs en dolend achter de schim van haar stiefzusje haar ondergang tegemoet gaat. Totdat zij als het Lam van de kunsten geofferd wordt op het altaar (p.253) van Volewijck.
Op deze weg is ook de slaapvrouw reeds geofferd waarover Else  geen spijt mocht betuigen, omdat anders haar lichaam begraven zou worden en De Schilder haar niet zou kunnen vereeuwigen.
Het is betekenisvol om te zien dat Else en De Schilder beiden geen benul hebben van deze lotsbestemming. Ze dromen er soms van, maar van enige wilsbeschikking is geen sprake.

Moraal van het verhaal?
De Kunst onttrekt zich van begrippen als goed en kwaad. De Kunst zoekt haar schepper en schepping buiten de mens om, en ook nog eens buiten diens tijds- en ruimtebegrip om.
Of is dit onzin?
Een prettige avond.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: